Θεόδωρος Κατσανέβας

Οι προοπτικές της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα σήμερα είναι φυσικό να έχουν επηρεαστεί αρνητικά από την παρατεταμένη οικονομική κρίση, όπως και από οικονομικές συνέπειες της πανδημίας του Covid-19. Η μεγάλη αύξηση της μακροχρόνιας ανεργίας, έχει οδηγήσει στη μαζική φυγή νέων κυρίως Ελλήνων στο εξωτερικό. Παρ’ όλους τους δύσκολους καιρούς, υπάρχουν και σήμερα ευκαιρίες απασχόλησης στη χώρα μας, οι οποίες θα διευρυνθούν όταν υπάρξει αναπτυξιακή δυναμική. Αναμφίβολα το μεγαλύτερο φάρμακο για την καταπολέμηση της μάστιγας της ανεργίας είναι η ανάπτυξη. Και η ανάπτυξη δεν μπορεί παρά να έρθει σε μια χώρα με πλούσιους ανθρώπινους και φυσικούς πόρους όπως αυτοί που διαθέτει η πατρίδα μας. Αλλά και κάθε πολίτης, νέος ή ώριμος, θα πρέπει να έχει ανοικτούς ορίζοντες, επιμονή και επιμονή και να αναζητά τις όποιες ευκαιρίες απασχόλησης υπάρχουν και τον αφορούν. Η απογοήτευση, η άρνηση είναι ο χειρότερος σύμμαχος της ελπίδας που υπάρχει πάντα ζωντανή. Τα στοιχεία που παρατίθενται συνοπτικά πιο κάτω, προέρχονται από την ετήσια κυλιόμενη έρευνα των προοπτικών της αγοράς εργασίας από την επιστημονική ομάδα του Πανεπιστημίου Πειραιώς υπό τον καθηγητή Θεόδωρο Κατσανέβα που διενεργείται με συγκεκριμένη επιστημονική μεθοδολογία.  Βλ. «Επαγγέλματα του μέλλοντος και του παρελθόντος. Πατάκης,  και «Ο χρυσός κανόνας για επιλογές σταδιοδρομία, Πατάκης, και www.unipi.gr/katsanevaswww.careergatest.comwww.theodore-katsanevas.blogspot.com.

Λεωφόρος του μέλλοντος οι νέες τεχνολογίες

Οι νέες τεχνολογίες, η πληροφορική και το διαδίκτυο είναι η μεγάλη λεωφόρος του μέλλοντος όπου απασχολείται ήδη ένα μεγάλο μέρος τους εργατικού δυναμικού. Βρισκόμαστε στην αρχή της τρίτης βιομηχανική επανάστασης όπου οι νέες τεχνολογίες, η τεχνητή νοημοσύνη, η ρομποτική, τα big data, στα επόμενα 15-20 χρόνια, θα απασχολούν πάνω από το 70% της συνολικής απασχόλησης και αυτό πρέπει να το λάβουν σοβαρά υπόψη τους όσοι προγραμματίζουν σήμερα το επαγγελματικό τους μέλλον. Γενικότερα, στον ευρύτερο τομέα των νέων τεχνολογιών, υπάρχουν ευρείες δυνατότητες εύρεσης εργασίας, για νέα άτομα που η επαγγελματική τους προσωπικότητα δεν είναι ευθέως αρνητική με αυτά. Με άλλα λόγια δηλ. τα ενδιαφέροντα, οι κλίσεις και οι προτιμήσεις τους ταυτίζονται έστω και μερικώς με τις νέες τεχνολογίες ή δεν βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση. Αλλά η πολύ καλή γνώση της πληροφορικής θεωρείται απόλυτα αναγκαία και σε όλα τα άλλα επαγγέλματα και ειδικότερα σε αυτά μέσης και υψηλής εργασιακής ιεραρχίας

Αμφίπλευρη  η κατάσταση στα οικονομικά επαγγέλματα

Ο ευρύτερος κλάδος των οικονομικών επαγγελμάτων για στελέχη επιχειρήσεων, γραμματείς, υπάλληλους γραφείων κάθε κατηγορίας, παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα απορροφητικότητας. Εξαίρεση αποτελούν οι ορκωτοί ελεγκτές, οι φοροτεχνικοί, οι λογιστές και κατά δεύτερο λόγο, οι  έμπειροι πωλητές, ιδιαίτερα σε προϊόντα σύγχρονης τεχνολογίας, και τηλεπικοινωνιών. Πολύ αρνητική είναι η κατάσταση στον τραπεζικό και ασφαλιστικό κλάδο, όπου οι νέες τεχνολογίες και ειδικότερα η εργασία και οι συναλλαγές από απόσταση, έχουν απαξιώσει τις θέσεις εργασίας. Καλύτερες ευκαιρίες  έχουν οι απόφοιτοι οικονομικών επιστημών όταν συνδυάζουν γνώσεις πληροφορικής, διαδικτύου, καινοτομικών δραστηριοτήτων ή και σύγχρονων αγροτικών καλλιεργειών. Οι οικονομολόγοι ενέργειας, έχουν θετικές προοπτικές εργασίας.

Σχετικά ικανοποιητική η κατάσταση για τους μηχανικούς

Η κατάσταση για τους μηχανολόγους-μηχανικούς, εμφανίζεται σχετικά ικανοποιητική, όπως και για τους γεωλόγους, μηχανολόγους μεταλλείων και ορυκτών πόρων, τους χημικούς μηχανικούς, τεχνολόγους φυσικού αερίου, μηχανικούς ενέργειας. Οι αρχιτέκτονες και οι πολιτικοί μηχανικοί περνούν μεγαλύτερη κρίση αυτήν την περίοδο, λόγω της κάμψης των κατασκευών και δεν είναι λίγοι εκείνοι που μεταναστεύουν σε ευρωπαϊκές και σε αραβικές χώρες του κόλπου,όπου υπάρχουν και πολύ υψηλότερες αμοιβές. Στα  «πράσινα επαγγέλματα», μηχανικοί και οικονομολόγοι περιβάλλοντος, δασολόγοι, κλπ., δεν παρουσιάζονται σοβαρές διέξοδοι όπως υποστηρίζεται.  Ευκαιρίες εργασίας υπάρχουν για  ξυλουργούς, επιπλοποιούς, ναυπηγοξυλουργούς, τεχνίτες σε διάφορους τομείς,  όπου όμως οι περισσότεροι νέοι αρνούνται να απασχοληθούν. Θέσεις προσωρινής απασχόλησης υφίστανται για το δύσκολο και επικίνδυνο επάγγελμα των διανομέων φαγητού και εμπορευμάτων, όπως και για τους παρκαδόρους. Η οικονομική κρίση και η μαζική έλευση μεταναστών, έχει επηρεάσει βοηθητικά επαγγέλματα όπως  οι οικιακοί βοηθοί, οι καθαριστές, οι baby-siters και κατά δεύτερο λόγο οι κομμωτές/τριες, ένα επάγγελμα με μεγάλο αριθμό απασχολούμενων.

Η  περίπτωση του τουρισμού

Ο τουρισμός, αποτελεί τον ισχυρότερο κλάδο της ελληνικής οικονομίας με το πλεονέκτημα ότι απορροφά μεγάλο αριθμό εργαζομένων, είναι δηλ. «έντασης εργασίας»., αλλά και το μειονέκτημα ότι μεγάλο μέρος του αφορά εξαμηνιαία απασχόληση, ενώ πλήττεται βαρύτατα από τη διεθνή συγκυρία και από καταστάσεις όπως η τελευταία πανδημία, η οποία έχει οδηγήσει σε αδιέξοδο τον τουριστικό και επισιτιστικό κλάδο τουλάχιστον για την τρέχουσα χρονιά. Γενικότερα, ευκαιρίες απασχόλησης υπάρχουν ειδικότερα για άτομα με γνώσεις και δεξιότητες δημοσίων σχέσεων. Στον επισιτισμό,  θετική παραμένει η εικόνα για τους ζαχαροπλάστες, τους μάγειρες, τους παραγωγούς  έτοιμου φαγητού.

Πλεονάζουν οι γιατροί και οδοντίατροι

Χειροτερεύει δραματικά η κατάσταση για τους γιατρούς και τους οδοντίατρους.  Οι περισσότερες ιατρικές ειδικότητες είναι απελπιστικά κορεσμένες, με μικρές  εξαιρέσεις,  τους ψυχίατρους, πλαστικούς χειρούργους, ακτινοθεραπευτές. Πάντοτε βέβαια θα υπάρχουν θέσεις εργασίας για υψηλού επιπέδου γιατρούς όλων των ειδικοτήτων που έχουν τις ικανότητες και τη θέληση να ακολουθήσουν το απαιτητικό αυτό επάγγελμα. Πολλοί Έλληνες νέοι γιατροί αναζητούν σήμερα εργασία στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στη Μεγάλη Βρετανία και Γερμανία. Απελπιστική είναι η κατάσταση για τους οδοντίατρους χωρίς οικογενειακή παράδοση στον κλάδο. Αντίθετα, πολύ καλύτερη είναι η προοπτική για συμπληρωματικά επαγγέλματα της υγείας και πρόνοιας, όπως νοσηλευτές, βοηθοί ακτινολόγοι, τεχνικοί ιατρικών μηχανημάτων και εργαστηρίων, αισθητικοί, κοινωνικοί λειτουργοί, κλπ. Οι φυσιοθεραπευτές έχουν αρκετά καλές προοπτικές απασχόλησης αν και υπάρχει ανταγωνισμός τον κλάδο από μετανάστες κυρίως από τη Ρωσία και τη Γεωργία. Οι ευκαιρίες εργασίας των ψυχολόγων έχουν συρρικνωθεί σημαντικά, αν και με κατάλληλη μετεκπαίδευση, μπορούν να βρουν διεξόδους κυρίως στη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού και στη συμβουλευτική εργασίας και σταδιοδρομίας. Ουδέτερη είναι η κατάσταση για  τους διατροφολόγους και τους διαιτολόγους. Και αρνητική για τους χημικούς, τους βιολόγους, τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι όμως, έχουν διεξόδους σε άλλους τομείς, όπως των ιατρικών εργαστηρίων και των ιατρικών επισκεπτών ή και ευρύτερα.

Δικηγόροι, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι στο κόκκινο

Η αγορά εργασίας των δικηγόρων είναι δραματικά κορεσμένη και χειροτερεύσει συνεχώς. Λίγο καλύτερη είναι η κατάσταση για εξειδικευμένους δικηγόρους στις νέες τεχνολογίες και στην οικονομία. Και πάντα θα υπάρχουν θέσεις εργασίας για ικανούς, επίμονους δικηγόρους με σύγχρονες γνώσεις, επικοινωνιακές δεξιότητες και οικογενειακή ή φιλική υποστήριξη. Για όλα τα επαγγέλματα των καλών τεχνών η κατάσταση χειροτερεύει περισσότερο. Πολλοί καλλιτέχνες απασχολούνται με ελάχιστη ή και μηδενική αμοιβή, ασκώντας  και άλλες περιστασιακές ενασχολήσεις. Ιδιαίτερα αρνητική είναι η εικόνα για τους ηθοποιούς και λίγο καλύτερη για τους μουσικούς και τους χορευτές, σε περιστασιακές εργασίες. Οι δημοσιογράφοι έχουν πληγεί πιο πολύ από όλα τα επαγγέλματα. Εδώ, οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται μαζικά και πολλά νέα παιδιά υποαπασχολούνται  με ανύπαρκτες ή γλισχρες αμοιβές και απαράδεκτες συνθήκες εργασίας. Η κρίση έχει πλήξει επίσης και τον κλάδο της διαφήμισης.

Αδιέξοδα στην εκπαίδευση με μικρές αχτίδες αισιοδοξίας

Στη εκπαίδευση, η γενικότερη εικόνα είναι επίσης πολύ αρνητική. Η υψηλή υπογεννητικότητα του ελληνικού πληθυσμού (η Ελληνίδα μητέρα γεννά ένα άτομο κατά μέσο όρο), η πληθώρα των αποφοίτων νηπιαγωγών, δασκάλων, εκπαιδευτικών δευτεροβάθμιας, δεν επιτρέπει πολλές δυνατότητες απορρόφησης στον ευρύτερο κλάδο. Αυτό αφορά και την μέχρι πρόσφατα θετική περίπτωση των δασκάλων, των εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας. Στον τομέα της εκπαίδευσης, πολύ καλύτερη είναι η εικόνα για τους πληροφορικού και αρκετά ικανοποιητική για τους φυσικομαθηματικούς που  βρίσκουν διεξόδους σε ιδιαίτερα μαθήματα, αλλά και σε άλλους τομείς όπως η πληροφορική, η έρευνα, η  διοίκηση επιχειρήσεων. Οι γυμναστές και άτομα με καλή φυσική κατάσταση, μπορούν να αναζητήσουν εργασία σε ιδιωτικές υπηρεσίες ασφαλείας και φύλαξης όπου εμφανίζεται αυξημένη ζήτηση, λόγω της κατακόρυφης αύξησης της εγκληματικότητας. Οι απόφοιτοι θεωρητικών σπουδών (φιλοσοφία, φιλολογία, θεολογία, ιστορία,αρχαιολογία, λαογραφία, γεωγραφία, εθνολογία, ανθρωπολογία, κλπ), έχουν ελάχιστες δυνατότητες απορρόφησης στην εκπαίδευση. Όμως, μπορούν πιο εύκολα απ’ ότι οι ομόλογοί τους σε στενές, τεχνοκρατικές και κορεσμένες ειδικότητες ( γιατροί, οδοντίατροι, μηχανολόγοι, κλπ.), να μεταστραφούν, με κατάλληλη μετεκπαίδευση,  σε άλλα επαγγέλματα όπως αυτά των δημοσίων σχέσεων, του τουρισμού, της διοίκησης επιχειρήσεων, ακόμα και της πληροφορικής. Σε μεγαλύτερο ακόμα βαθμό, αυτό ισχύει για τους απόφοιτους πολιτικών επιστημών και κοινωνιολογίας, εφ΄ όσον μετεκπαιδευτούν στην οικονομία και τις τεχνολογίες.

Επιστροφή στη γη και στη θάλασσα

Οι εμποροπλοίαρχοι, οι μηχανικοί και τα στελέχη του εμπορικού ναυτικού, είναι από τα λίγα επαγγέλματα που εμφανίζουν σχεδόν βέβαιη απορροφητικότητα  σήμερα. Οι μεταφορές και τα logistics παρουσιάζουν σχετικά ικανοποιητική εικόνα και ειδικότερα όσον αφορά τους επαγγελματίες οδηγούς,  χειριστές βαρέων οχημάτων και κλάρκ, κλπ., αν και στο απώτερο μέλλον, μεγάλο μέρος τους θα αντικατασταθεί από την αυτοματοποίηση των μεταφορών. Ουδέτερη ή και πτωτική είναι η απορροφητικότητα των πιλότων και των ιπτάμενων φροντιστών, που επιδεινώνεται από την κρίση στις αερομεταφορές λόγω της πανδημίας. Η γεωργία έχει ιδιαίτερα ανοικτούς ορίζοντες για γεωπόνους, τεχνολόγους, γεωργίας και ιχθυοκαλλιεργειών, για όσους ασχοληθούν σοβαρά με σύγχρονες και εναλλακτικές καλλιέργειες, με την κτηνοτροφία, την παραγωγή οικολογικών και ανταγωνιστικών διεθνώς αγροτικών προϊόντων και τροφίμων. Η επιστροφή στη γη και στη θάλασσα, η αποαστικοποίηση του πληθυσμού και η on line εργασία από απόσταση, προβάλλουν ως η περισσότερο πληθωρική εργασιακή διέξοδος σήμερα, γεγονός που επιβλήθηκε περισσότερο από τους περιορισμούς στο σπίτι λόγω της πανδημίας.

Το μέλλον ανήκει σε αυτούς που το προετοιμάζουν

Στη σύγχρονη εποχή των ραγδαίων αλλαγών, ένας εργαζόμενος είναι πολύ πιθανό να αλλάξει πολλά  επαγγέλματα στη διάρκεια της σταδιοδρομίας του. Σήμερα υπάρχουν πολλά και διαφορετικά επαγγέλματα που ταιριάζουν στον καθέναΑν για κάποιους λόγους δεν είναι δυνατό να ακολουθήσει ένα επάγγελμα που του αρέσει περισσότερο, μπορεί να διαλέξει ένα άλλο, αποφεύγοντας οπωσδήποτε εκείνα που δεν του ταιριάζουν. Γι’ αυτό, πρέπει να είναι ανοικτός σε διάφορα επαγγέλματα   συνυπολογίζοντας τη βαρύτητα ειδικών παραγόντων όπως  : α) ενδιαφέροντα,  ατομικές  επιδόσεις και θέληση, β)  οικογενειακή και  οικονομική  κατάσταση, γ)  προοπτικές των επαγγελμάτων.  Όσο υψηλότερες είναι οι επιδόσεις και η θέλησή του, τόσο μεγαλύτερο μπορεί να είναι το «ρίσκο» της επιλογής επαγγελμάτων με αρνητικές προοπτικές στην αγορά εργασίας, ή για όσα δε συνυπολογίζει σε οικογενειακή υποστήριξη. Σε όλα τα επαγγέλματα μέσης και υψηλής εργασιακής ιεραρχίας, απαραίτητη είναι η γνώση των ηλεκτρονικών υπολογιστών, της αγγλικής γλώσσας, καθώς και η διαρκής ανανέωση των γενικών και ειδικών γνώσεων και εμπειριών. Και βέβαια, ολοκληρωμένος άνθρωπος και επαγγελματίας, είναι εκείνος που έχει πνευματικές ανησυχίες και ευαισθησίες, εμμένει σε αξίες και αρχές, αναζητά τη γνώση, ενεργεί με εντιμότητα και αποτελεσματικότητα για το δικό του αλλά και για το γενικότερο καλό.

Οι νέοι μας σήμερα, πρέπει να εξετάσουν σοβαρά την επιστροφή στην περιφέρεια, στη γη και στη θάλασσα, αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες και την εργασία από απόσταση μέσω του διαδικτύου. Να μάθουν να παίρνουν πρωτοβουλίες, να αναζητούν την καινοτομία και τη διαφορετικότητα, να μη φοβούνται τη σκληρή δουλειά, να ψάχνουν, να ψάχνονται και να μαθαίνουν σε όλη τη διάρκεια του επαγγελματικού τους ταξιδιού. Να «γηράσκουν δ΄αεί διδασκόμενοι».Να δεχτούν ότι η εποχή των διεξόδων στο δημόσιο έχει τελειώσει και να χτίσουν ένα καλύτερο μέλλον για τον εαυτό τους και τη χώρα. Να έχουν υπομονή και επιμονή, να αρχίζουν από τα χαμηλά για να φτάσουν στα ψηλά. Να  συνταιριάζουν τις προσωπικές τους κλίσεις, δεξιότητες και ταλέντα με επαγγέλματα του μέλλοντος, προσφεύγοντας σε έγκυρες συμβουλές επαγγελματικού προσανατολισμού,στοχεύοντας θετικά στο αύριο. Γιατί το μέλλον ανήκει σε αυτούς που το προετοιμάζουν και μάχονται γι’ αυτό.

Επιλογή επαγγελμάτων με θετικές προοπτικές

Ανώτατη ή Ανώτερη εκπαίδευση

Πληροφορικός, Πληροφορικός-Οικονομολόγος,

Μηχανικός λογισμικού, Πληροφορικός-Τηλεπικοινωνιών και διαδικτύου, Πληροφορικός ψηφιακής εικόνας, Γραφίστας-Πληροφορικός, Μηχανολόγος-Μηχανικός, Φοροτεχνικός, Ορκωτός ελεγκτής, Εμποροπλοίαρχος,  Μηχανικός εμπορικού ναυτικού, Μηχανικός ενέργειας, Τεχνικός φυσικού αερίου, Τεχνολόγος-Ακτινολόγος, Τεχνολόγος ιατρικών μηχανημάτων, ,Γεωπόνος, Τεχνολόγος- Ζωοτεχνικός, Κτηνίατρος, Ιχθυολόγος

Επαγγελματική εκπαίδευση

Μάγειρας, Ζαχαροπλάστης,  Ιδιωτικός αστυνομικός ασφαλείας,  Διανομέας εμπορευμάτων και έτοιμου φαγητού, Κομμωτής, Ειδικός αισθητικής και ονυχοπλαστικής, Επιπλοποιός, Ξυλουργός, Καραβομαραγκός, Ηλεκτρολόγος, Ηλεκτροτεχνίτης, Ψυκτικός, Αλουμινάς, Υδραυλικός, Σοβατζής, Πλακάς, Μαρμαράς

Επαγγέλματα με ικανοποιητικές ή ουδέτερες προοπτικές

Πολιτικός Μηχανικός, Αρχιτέκτονας-Μηχανικός,Οικονομολόγος, Οικονομολόγος διοίκησης ή πωλήσεων, Στέλεχος τουριστικών επιχειρήσεων και δημοσίων σχέσεων, Πωλητής, Ξεναγός, Γεωλόγος,  Μεταλλειολόγος, Τεχνολόγος τροφίμων, Ελεγκτής ποιότητας, Πιλότος, Ιπτάμενος φροντιστής, Διαιτολόγος,Τεχνολόγος μουσικών οργάνων, Ψυχολόγος, Κοινωνικός Λειτουργός, Ειδικός για ΑΜΕΑ,  Νοσηλευτής, Αισθητικός, Φυσιοθεραπευτής, Λογοθεραπευτής,  Ιατρικός επισκέπτης, Γυμναστής.

Επαγγελματική εκπαίδευση

Ποτοποιός, Οινολόγος, Κηπουρός, Επαγγελματίας οδηγός, Χειριστής βαρέων οχημάτων και κλάρκ,  Παρκαδόρος, Φορτοεκφορτωτής, Καθαριστής, Βοηθός νοσοκόμος, Οικιακή βοηθός.

Επιλογή επαγγελμάτων με αρνητικές προοπτικές

Γιατρός, Οδοντίατρος, Φαρμακοποιός, Βιολόγος, Χημικός, Γενετιστής,

Χρηματιστής, Ασφαλιστής, Τραπεζικός υπάλληλος,  Αστρονόμος, Σεισμολόγος,

Τεχνολόγος, Κλωστοϋφαντουργός, Αεροναυπηγός,

Δικηγόρος, Δημοσιογράφος,  Πολιτικός Επιστήμονας, Κοινωνιολόγος, Δάσκαλος,Εκπαιδευτικός, Φιλόλογος, Θεολόγος, Ιστορικός, Αρχαιολόγος, Γεωγράφος, Λαογράφος, Ανθρωπολόγος,Διεθνολόγος,   Νηπιαγωγός, Ηθοποιός, Μουσικός, Σκηνοθέτης, Χορευτής, 

Επαγγελματική εκπαίδευση

Διακοσμητής, Ενδυματολόγος, Εικονολήπτης, Ηχολήπτης, Παραγωγός ραδιοφώνου, Μακιγιέρ.