Από τον Θεόδωρο Κατσανέβα

Η επιστημονική μεθοδολογία των προβλέψεων και η εγκυρότητά τους

Πριν από περισσότερο από  δύο δεκαετίες περίπου δημοσιεύθηκαν οι πρώτες προβλέψεις για τις προοπτικές της αγοράς εργασίας και των επαγγελμάτων, στη βάση πρωτογενών ερευνών  στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς[1]. Βασική διαπίστωση των δημοσιεύσεων αυτών ήταν ο επερχόμενος κορεσμός σε κλασικά επαγγέλματα όπως του γιατρού, του οδοντίατρου, του δικηγόρου, του δημοσιογράφου, του φιλόλογου, του αρχαιολόγου, του βρεφονηπιαγωγού κλπ. Και αντίθετα, διαπιστώθηκαν οι θετικές προοπτικές σε επαγγέλματα της πληροφορικής, της τεχνολογίας, του τουρισμού, του επισιτισμού, των μεταφορών, επαγγέλματα που έχουν σχέση με τη γη τη θάλασσα κλπ. Επισημάνθηκε η σοβαρή αναντιστοιχία του εκπαιδευτικού μας συστήματος με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, με συνέπεια τη διόγκωση της «διαρθρωτικής ανεργίας» που εκτιμούμε ότι, ανέρχεται σε ποσοστό της τάξης του 5-7%.[2].

Σήμερα, ύστερα από δύο δεκαετίες, οι αρχικές προβλέψεις για τη συντριπτική πλειοψηφία των επαγγελμάτων επιβεβαιώνονται εντυπωσιακά με ελάχιστες εξαιρέσεις[3], αναδεικνύοντας τη βαρύνουσα  σημασία τους για τον οικονομικό και εκπαιδευτικό προγραμματισμό και ειδικότερα για τον επαγγελματικό προσανατολισμό. Ύστερα από την επιβεβαίωση τους στην πράξη, υποστηρίζεται βάσιμα ότι, σήμερα πλέον μπορούμε να προβλέψουμε τις προοπτικές των επαγγελμάτων για τα επόμενα 15-25 χρόνια για τα περισσότερα επαγγέλματα.[4] Στο  μεσοδιάστημα, εφόσον δε μεσολαβήσουν ακραία γεγονότα, αναμένεται να υπάρξουν μόνο οριακές διαφοροποιήσεις και αποκλίσεις για ορισμένα επαγγέλματα, που όμως δεν αλλοιώνουν τις γενικότερες τάσεις και προοπτικές της αγοράς εργασίας. Οι διαφοροποιήσεις αυτές παρακολουθούνται από τις ετήσιες κυλιόμενες έρευνες, καταγράφονται και δημοσιοποιούνται. Έτσι, παρέχεται η δυνατότητα έγκαιρης πληροφόρησης για όσους επιθυμούν να εγκαταλείψουν κορεσμένα επαγγέλματα ή ειδικότητες και να μεταπηδήσουν σε κάποια άλλα με ανερχόμενες προοπτικές. 

Η τρέχουσα οικονομική κρίση μαζί με τις αρνητικές επιπτώσεις της πρόσφατης πανδημίας του Covid-19 και η συνακόλουθη υψηλή ανεργία είναι φυσικό να δημιουργούν πιέσεις  στην εγχώρια αγορά εργασίας, με πολλούς Έλληνες πολίτες, νέους κυρίως, να αναζητούν διεξόδους απασχόλησης στο εξωτερικό. Παρ’ όλες τις γκρίζες σημερινές μέρες, υπάρχουν πάντα δυνατότητες απασχόλησης στην Ελλάδα και για το σκοπό αυτό, συμβουλεύουμε τα νέα παιδιά να μην εγκαταλείπουν την ελπίδα και τη χώρα μας. Στην περίπτωση που επιλέξουν το δρόμο της ξενιτιάς, θα πρέπει να έχουν πάντα το βλέμμα εδώ για την επιστροφή τους στο μέλλον.  Σύμφωνα με τις κυλιόμενες έρευνες απασχόλησης στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, οι τρέχουσες προοπτικές απασχόλησης για τα επόμενα 15-25 χρόνια για επιλεγμένα επαγγέλματα εμφανίζονται στους σχετικούς δύο πίνακες εδώ και αναλύονται συνοπτικά ποιο κάτω.

Πίνακας 1

Επιλογή επαγγελμάτων με θετικές προοπτικές[5]

Πληροφορικός, Πληροφορικός-Οικονομολόγος,Μηχανικός λογισμικού, Πληροφορικός-Μηχανικός, Πληροφορικός-Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικός διαδικτύου, Τηλεπληροφορικός, Πληροφορικός ψηφιακής εικόνας, Ειδικός διαδικτίου,Τεχνικός κινητής τηλεφωνίας, Τεχνικός αυτοματισμών και ρομποτικής, Γραφίστας-Πληροφορικός, Γεωπόνος, Γεωπόνος εναλλακτικών και οικολογικών καλλιεργειών,Οικονομολόγος, Οικονομολόγος διοίκησης ή πωλήσεων, Φοροτεχνικός, Ορκωτός ελεγκτής, λογιστής, Στέλεχος τουριστικών επιχειρήσεων, Στέλεχος δημοσίων σχέσεων, Πωλητής, Ξεναγός, Εμποροπλοίαρχος,  Μηχανικός εμπορικού ναυτικού, Μηχανολόγος-Μηχανικός, Γεωλόγος,  Μεταλλειολόγος Μηχανικός ενέργειας, Τεχνικός φυσικού αερίου, Τεχνολόγος-Ακτινολόγος, Τεχνολόγος ιατρικών μηχανημάτων, Τεχνολόγος τροφίμων, Ελεγκτής ποιότητας, Τεχνολόγος μουσικών οργάνων, Κοινωνικός Λειτουργός, Ειδικός για ΑΜΕΑ,  Νοσηλευτής, Βοηθός νοσοκόμος, Αισθητικός, Λογοθεραπευτής, Φυσιοθεραπευτής, Ιατρικός επισκέπτης,  Κτηνίατρος, Ζωοτεχνικός, Ιχθυολόγος, Ποτοποιός, Οινολόγος, Μάγειρας, Ζαχαροπλάστης, Κομμωτής, Ειδικός ονυχοπλαστικής, Επιπλοποιός, Ξυλουργός, Καραβομαραγκός, Ηλεκτρολόγος, Ηλεκτροτεχνίτης, Ψυκτικός, Υδραυλικός, Ιδιωτικός αστυνομικός ασφαλείας, Κηπουρός, Επαγγελματίας οδηγός, Χειριστής βαρέων οχημάτων και κλάρκ,  Παρκαδόρος, Διανομέας εμπορευμάτων και έτοιμου φαγητού,  Οικιακός βοηθός

Πίνακας 2

Επιλογή επαγγελμάτων με αρνητικές προοπτικές

Γιατρός, Οδοντίατρος, Φαρμακοποιός, Δικηγόρος, Δημοσιογράφος,  Χρηματιστής, Ασφαλιστής, Τραπεζικός υπάλληλος, Βιολόγος, Χημικός, Πιλότος, Ιπτάμενος φροντιστής, Διαιτολόγος, Τεχνολόγος, Κλωστοϋφαντουργός, Ψυχολόγος, Πολιτικός Επιστήμονας, Κοινωνιολόγος, Δάσκαλος,Εκπαιδευτικός, Φιλόλογος, Θεολόγος, Ιστορικός, Αρχαιολόγος, Γεωγράφος, Λαογράφος, Ανθρωπολόγος, Διεθνολόγος, Γυμναστής, Νηπιαγωγός, Ηθοποιός, Μουσικός, Χορευτής,  Σκηνοθέτης, Θεατρολόγος, Διακοσμητής, Ενδυματολόγος, Εικονολήπτης, Ηχολήπτης, Παραγωγός ραδιοφώνου, Μακιγιέρ.

Το μέλλον ανήκει στην πληροφορική και στις νέες τεχνολογίες

Η μεγάλη λεωφόρος του εργασιακού μέλλοντος αφορά τα επαγγέλματα της πληροφορικής, του διαδικτύου, της τεχνητής νοημοσύνης, της ρομποτικής, και γενικότερα στις διαρκώς μετεξελισσόμενες νέες τεχνολογίας. Στους τομείς αυτούς προβλέπεται να απασχολείται στο ορατό μέλλον άμεσα ή έμμεσα, το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού στις ανεπτυγμένες χώρες. Αυτό οφείλουν να το κατανοήσουν οι σημερινοί νέοι και νέες, όπως και η πολιτική και πνευματική ηγεσία της χώρας μας για την επιβίωσή της χώρας μας στο αύριο[6].

Σταθερά θετικές προοπτικές για τα μηχανολογικά επαγγέλματα

Η κατάσταση για τους μηχανολόγους-μηχανικούς, εμφανίζεται σχετικά ικανοποιητική, όπως και για τους γεωλόγους, μηχανολόγους μεταλλείων και ορυκτών πόρων,  τους χημικούς μηχανικούς, τεχνολόγους φυσικού αερίου, μηχανικούς ενέργειας. Τα  επιλεγόμενα «πράσινα επαγγέλματα», όπως μηχανικοί και οικονομολόγοι περιβάλλοντος, δασολόγοι, κλπ., δεν παρουσιάζουν σοβαρές διεξόδους όπως υποστηρίζεται. Για υψηλότερες αμοιβές και καλύτερες συνθήκες εργασίας, πολιτικοί μηχανικοί, αρχιτέκτονες, υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, τεχνίτες κατασκευών, κλπ. μεταναστεύουν στις ευρωπαϊκές και στις αραβικές χώρες του κόλπου. Στην περίπτωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης, υπάρχουν σημαντικές ευκαιρίες εργασίας για ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς, τεχνίτες φυσικού αερίου,  ξυλουργούς, επιπλοποιούς, ναυπηγοξυλουργούς και συναφείς ειδικότητες.

Αμφίπλευρες προοπτικές στα επαγγέλματα της οικονομίας

Στον κλάδο των οικονομικών επαγγελμάτων για στελέχη επιχειρήσεων, γραμματείς, υπάλληλους γραφείων κάθε κατηγορίας, παρουσιάζονται σοβαρά προβλήματα απορροφητικότητας. Εξαίρεση αποτελούν οι ορκωτοί ελεγκτές, οι φοροτεχνικοί, οι λογιστές και κατά δεύτερο λόγο, οι  έμπειροι πωλητές, ιδιαίτερα σε προϊόντα σύγχρονης τεχνολογίας, και τηλεπικοινωνιών. Ιδιαίτερα αρνητική είναι η κατάσταση στον τραπεζικό και ασφαλιστικό κλάδο. Σχετικά καλύτερες ευκαιρίες  έχουν οι απόφοιτοι οικονομικών επιστημών όταν συνδυάζουν γνώσεις πληροφορικής, διαδικτύου, καινοτομικών δραστηριοτήτων και σύγχρονων αγροτικών καλλιεργειών. Οι οικονομολόγοι ενέργειας, έχουν αρκετές προοπτικές εργασίας.

Θετικές προοπτικές για τουρισμό και επισιτισμό αλλά με διακυμάνσεις

Ο τουρισμός, αποτελεί τον ισχυρότερο κλάδο της ελληνικής οικονομίας με το πλεονέκτημα ότι απορροφά μεγάλο αριθμό εργαζομένων, είναι δηλ. «έντασης εργασίας», αλλά και το μειονέκτημα ότι μεγάλο μέρος του αφορά εξαμηνιαία απασχόληση. Ευκαιρίες απασχόλησης υπάρχουν ειδικότερα για άτομα με γνώσεις πληροφορικής και επικοινωνιακές δεξιότητες. Θετική παραμένει η κατάσταση για τον επισιτισμό, μάγειρες, ζαχαροπλάστες και διοργανωτές συνεδρίων και εκδηλώσεων. Επισημαίνεται ότι, ο τουρισμός και ο επισιτισμός έχουν διαχρονικές διακυμάνσεις αφού περισσότερο από όλους τους κλάδους πλήττονται βαρύτατα από τη διεθνή οικονομική και γενικότερη συγκυρία, όπως έχει αποδειχτεί πρόσφατα με τις βαρύτατες επιπτώσεις του Covid 19 στην ελληνική οικονομία.

Αρνητικές προοπτικές για γιατρούς και οδοντίατρους αλλά θετικές για συμπληρωματικές ειδικότητες υγείας, πρόνοιας και αισθητικής

Χειροτερεύει δραματικά η κατάσταση για τους γιατρούς και τους οδοντίατρους.  Οι περισσότερες ιατρικές ειδικότητες είναι απελπιστικά κορεσμένες, με μικρές  εξαιρέσεις,  τους ψυχίατρους, τους πλαστικούς χειρούργους, τους ακτινοθεραπευτές. Πάντοτε βέβαια θα υπάρχουν θέσεις εργασίας για υψηλού επιπέδου γιατρούς όλων των ειδικοτήτων που έχουν τις ικανότητες και τη θέληση να ακολουθήσουν το απαιτητικό και σημαντικό αυτό επάγγελμα. Πολλοί Έλληνες νέοι γιατροί αναζητούν σήμερα εργασία στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στη Μεγάλη Βρετανία και τη Γερμανία. Απελπιστική είναι η κατάσταση για τους οδοντίατρους χωρίς οικογενειακή παράδοση στον κλάδο. 

Αντίθετα, σχετικά καλύτερη ή και πολύ καλύτερη είναι η εικόνα για συμπληρωματικά επαγγέλματα της υγείας και πρόνοιας, όπως νοσηλευτές, βοηθοί ακτινολόγοι, τεχνικοί ιατρικών μηχανημάτων και εργαστηρίων, αισθητικοί, κοινωνικοί λειτουργοί, κλπ. Οι φυσιοθεραπευτές βρίσκουν κάποιες δυσκολίες απασχόλησης εξ’ αιτίας του ανταγωνισμού από μετανάστες.  Οι ευκαιρίες εργασίας των ψυχολόγων έχουν συρρικνωθεί σημαντικά, αν και με κατάλληλη μετεκπαίδευση, μπορούν να βρουν διεξόδους κυρίως στη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού και στη συμβουλευτική εργασίας και σταδιοδρομίας. Οριακά αρνητική είναι η κατάσταση για  τους διατροφολόγους και τους διαιτολόγους. Και πολύ  αρνητική για τους χημικούς, τους βιολόγους, τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι όμως, έχουν αρκετές επαγγελματικές διεξόδους σε άλλους τομείς, όπως των ιατρικών εργαστηρίων και των ιατρικών επισκεπτών ή και ευρύτερα.

Δύσκολοι καιροί για δικηγόρους, δημοσιογράφους, καλλιτέχνες

Η αγορά εργασίας των δικηγόρων που ασκούν κλασική δικηγορία στα δικαστήρια, είναι δραματικά κορεσμένη και χειροτερεύσει συνεχώς. Σχετικά καλύτερη είναι η κατάσταση για εξειδικευμένους δικηγόρους στις νέες τεχνολογίες και στην οικονομία, ενώ πάντα θα υπάρχουν θέσεις εργασίας για ικανούς, επίμονους δικηγόρους με σύγχρονες γνώσεις, επικοινωνιακές δεξιότητες και οικογενειακή ή φιλική υποστήριξη. Για όλα τα επαγγέλματα των καλών τεχνών η κατάσταση χειροτερεύει περισσότερο, με μικρή εξαίρεση για τους γραφίστες με εφαρμογές πληροφορικής και πολυμέσων. Πολλοί καλλιτέχνες απασχολούνται με ελάχιστη ή και μηδενική αμοιβή, ασκώντας  και άλλες περιστασιακές ενασχολήσεις. Ιδιαίτερα αρνητική είναι η εικόνα για τους ηθοποιούς και λίγο καλύτερη, κυρίως σε περιστασιακές εργασίες, για τους μουσικούς και τους χορευτές, Οι δημοσιογράφοι έχουν πληγεί πιο πολύ από όλα τα επαγγέλματα. Εδώ, οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται μαζικά και πολλά νέα παιδιά υποαπασχολούνται  με ανύπαρκτες ή γλισχρες αμοιβές και απαράδεκτες συνθήκες εργασίας. Η κρίση έχει πλήξει επίσης και τον κλάδο της διαφήμισης που μεταφέρεται σε μεγάλο βαθμό στα κοινωνικά δίκτυα. Θετικές παραμένουν οι προοπτικές για τα βοηθητικά επαγγέλματα αισθητικής και ομορφιάς, όπως κομμωτές, ειδικοί αισθητικής και ονυχοπλαστικής κλπ.

Αρνητική εικόνα στην εκπαίδευση με ιδιαιτερότητες

Στην εκπαίδευση, η γενικότερη εικόνα είναι επίσης αρνητική. Η πληθώρα των αποφοίτων νηπιαγωγών, δασκάλων φιλόλογων και γενικότερα καθηγητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δεν επιτρέπουν ελπίδες απορρόφησης στον ευρύτερο κλάδο. Αυτό αφορά και τη μέχρι πρόσφατα θετική κατάσταση στους δασκάλους. Οι μαθηματικοί και οι φυσικοί,  βρίσκουν διεξόδους σε ιδιαίτερα μαθήματα, στην πληροφορική, στην έρευνα, στη  διοίκηση επιχειρήσεων. Οι γυμναστές που διατηρούνται σε καλή φυσική κατάσταση, μπορούν να αναζητήσουν εργασία σε αθλητικούς συλλόγους και κυρίως σε ιδιωτικές υπηρεσίες ασφαλείας και φύλαξης όπου εμφανίζεται αυξημένη ζήτηση, λόγω της κατακόρυφης αύξησης της εγκληματικότητας.  Οι απόφοιτοι θεωρητικών σπουδών (φιλοσοφία, φιλολογία, θεολογία, ιστορία, αρχαιολογία, λαογραφία, γεωγραφία, εθνολογία, ανθρωπολογία, κλπ), έχουν ανύπαρκτες προοπτικές, αλλά μπορούν πιο εύκολα απ’ ότι οι ομόλογοί τους σε στενές, τεχνοκρατικές και κορεσμένες ειδικότητες ( γιατροί, οδοντίατροι, μηχανολόγοι, κλπ.), να μεταστραφούν, με κατάλληλη μετεκπαίδευση,  σε άλλα επαγγέλματα όπως αυτά των δημοσίων σχέσεων, του τουρισμού, της διοίκησης επιχειρήσεων, ακόμα και της πληροφορικής. Σε μεγαλύτερο βαθμό, αυτό ισχύει για τους απόφοιτους πολιτικών επιστημών και κοινωνιολογίας, εφ΄ όσον μετεκπαιδευτούν στην οικονομία και τις τεχνολογίες. Είνια γεγονός πάντως, πως αν ένα άτομο γνωρίζει καλά το αντικείμενο του και έχει το επικοινωνιακές και διδακτικές δεξιότητες και επιμονή, μπορεί να βρει επαγγελματικές διεξόδους στον ευρύτερο τομέα της εκπαίδευσης.

 Θετικές προοπτικές για τις μεταφορές με προβληματισμούς για το μακρινό μέλλον

Οι εμποροπλοίαρχοι, οι μηχανικοί και τα στελέχη του εμπορικού ναυτικού, είναι από τα λίγα επαγγέλματα που εμφανίζουν σχεδόν βέβαιη απορροφητικότητα  σήμερα. Οι μεταφορές και τα logistics παρουσιάζουν ικανοποιητική εικόνα και ειδικότερα όσον αφορά τους επαγγελματίες οδηγούς,  αν το εργασιακό τους μέλλον απειλείται στο απώτερο μέλλον από τη ρομποτική και τους αυτοματισμούς. Οριακά πτωτική είναι η απορροφητικότητα των πιλότων και των ιπτάμενων φροντιστών.

Ανοικτοί ορίζοντες στη γεωργία και αλιεία

Στη γεωργία παρουσιάζονται ιδιαίτερα ανοικτοί ορίζοντες για γεωπόνους, τεχνολόγους, γεωργίας και ιχθυοκαλλιεργειών, για όσους ασχοληθούν σοβαρά με σύγχρονες και εναλλακτικές καλλιέργειες, με την κτηνοτροφία, την παραγωγή οικολογικών και ανταγωνιστικών διεθνώς αγροτικών προϊόντων και τροφίμων. Ιδιαίτερα θετικές είναι οι προοπτικές για τους κτηνίατρους. Η επιστροφή στη γη και στη θάλασσα, η αποαστικοποίηση του πληθυσμού στη σημερινή εποχή που έχουν σμικρυνθεί οι αποστάσεις και προωθείται η εργασία μέσω του διαδικτύου,  προβάλλουν ως η περισσότερο πληθωρική εργασιακή διέξοδος  σήμερα.

Το μέλλον ανήκει σε αυτούς που το προετοιμάζουν

Στη σύγχρονη εποχή των ραγδαίων τεχνολογικών αλλαγών, ένας εργαζόμενος είναι πολύ πιθανό να αλλάξει πολλά  επαγγέλματα στη διάρκεια της σταδιοδρομίας του. Σήμερα υπάρχουν πολλά και διαφορετικά επαγγέλματα που ταιριάζουν στον καθένα. Αν ένας νέος ή νέα για κάποιους λόγους δεν είναι δυνατό να ακολουθήσει.ένα επάγγελμα που του αρέσει ιδιαίτερα, μπορεί να διαλέξει ένα άλλο, αποφεύγοντας οπωσδήποτε εκείνα που δεν του ταιριάζουν. Γι’ αυτό, πρέπει να είναι ανοικτός  σε διάφορα επαγγέλματα  συνυπολογίζοντας τη βαρύτητα ειδικών παραγόντων σύμφωνα με τον χρυσό κανόνα όπως «χρυσό κανόνα όπως:

1)ενδιαφέροντα, κλίσεις, προτιμήσεις, ταλέντα,

2)επιδόσεις και θέληση,

3) οικογενειακά δεδομένα,

4)  προοπτικές της αγοράς εργασίας και των επαγγελμάτων

Όσο υψηλότερες είναι οι επιδόσεις και η θέλησή του, τόσο μεγαλύτερο μπορεί να είναι το «ρίσκο» της επιλογής επαγγελμάτων με αρνητικές προοπτικές στην αγορά εργασίας, ή για όσα δε συνυπολογίζεται η οικογενειακή υποστήριξη. Σε όλα τα επαγγέλματα μέσης και υψηλής εργασιακής ιεραρχίας, απαραίτητη είναι η γνώση των ηλεκτρονικών υπολογιστών, της αγγλικής γλώσσας, καθώς και η διαρκής ανανέωση των γενικών και ειδικών γνώσεων και εμπειριών. Και βέβαια, ολοκληρωμένος άνθρωπος και επαγγελματίας, είναι εκείνος που έχει πνευματικές ανησυχίες και ευαισθησίες, εμμένει σε αρχές και αξίες, αναζητά τη γνώση, ενεργεί με εντιμότητα και αποτελεσματικότητα για το δικό του αλλά και για το γενικότερο καλό. 

Οι νέοι μας σήμερα, πρέπει να εξετάσουν σοβαρά την επιστροφή τους στην περιφέρεια. να μάθουν να παίρνουν πρωτοβουλίες, να αναζητούν την καινοτομία και τη διαφορετικότητα, να μη φοβούνται τη σκληρή δουλειά, να ψάχνουν, να ψάχνονται και να μαθαίνουν σε όλη τη διάρκεια του επαγγελματικού τους ταξιδιού. Να δεχτούν ότι η εποχή των διεξόδων στο δημόσιο έχει τελειώσει, να χτίσουν ένα καλύτερο μέλλον για τον εαυτό τους και τη χώρα μας. Να έχουν υπομονή και επιμονή, να αρχίζουν από τα χαμηλά για να φτάσουν στα ψηλά. Να  συνταιριάζουν τις προσωπικές τους κλίσεις, δεξιότητες και ταλέντα με επαγγέλματα του μέλλοντος, προσφεύγοντας σε έγκυρες συμβουλές επαγγελματικού προσανατολισμού,στοχεύοντας θετικά στο αύριο και βλέποντας μπροστά και όχι πίσω. Γιατί το μέλλον ανήκει σε αυτούς που το προετοιμάζουν και μάχονται γι’


[1]  Κατσανέβας, Θ.( 1998) Επαγγέλματα του μέλλοντος. Παπαζήσης. Του ιδίου ( 2002,2005,2007): Επαγγέλματα του μέλλοντος και το παρελθόντος. Πατάκης

[2] Katsanevas,Th., Livanos, I. ( 2006). Unemploymrent in Greece : trends and main causes. University of  Piraeus. Το άρθρο αυτό  που αναδεικνύει το θέμα της διαρθρωτικής ανεργίας στην Ελλάδα είχε και έχει πρωτοφανή διεθνή απήχηση με περισσότερες από 12.000 views από επιστήμονες από όλο τον κόσμο και συναφείς ετεροαναφορές. Για το ίδιο θέμα υπάρχουν πολλές άλλες επιστημονικές και εκλαϊκευμένες σχετικές δημοσιεύσεις.

[3][3] Βλ. Επαγγέλματα του μέλλοντος και του παρελθόντος ( 2002). Πατάκης, σελ. 113-123 και Οι προβλέψεις για την αγορά εργασίας και η έρευνα του ισοζυγίου της ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων. Επιθεώρηση Συμβουλευτής και Προσανατολισμού Μάρτιος-Ιούνιος 2003). ΕΛΕΣΥΠ, σελ.51-67, Θ.Κ. (επιμέλεια Μ. Κασσωτάκη, 2004).Το ισοζύγιο της ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων Συμβουλευτική και επαγγελματικός προσανατολισμός» Δαρδανός. σελ.541-563)  Κατσανέβας,Θ.. ( 2009). Ο χρυσός κανόνας για τις επιλογές επαγγελμάτων. Σύγχρονος επαγγελματικός προσανατολισμός. Πατάκης, Λιβανός,Η., Καβρουλάκη,Τ.( 2010). Η ελληνική αγορα εργασίας των νεών ( Ιούνιος 2010). Ευρήματα από την έρευνα εργατικού δυναμικού ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π., Κατσανέβας,Θ., Ελευθερίου, Κ. Τσιαπαρίκου, Ι.( 2011) Οι βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προβλέψεις για τις προοπτικές των επαγγελμάτων ως εργαλείο σύγχρονης επαγγελματικής συμβουλευτικής,ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π.,σελ.83-93, Katsanevas,Th., Theodorou, K. ( 2010). A model of labour market and occupational forecasts. University of Piraeus,και www.theodore-katsanevas.blogspot.com, www.careergatetest.com, (Ιαν.2020).

[4] Για την επιβεβαίωση των προβλέψεων έχει γίνει επιστημονική ανακοίνωση στο τελευταίο συνέδριο της ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π. στις 29/01/2020, με την κατάθεση και εμπεριστατωμένου άρθρου που παρατίθεται σε άλλο σημείου της ιστοσελίδας μας στο μενού “μελέτες-δημοσιεύσεις”

[5] Οι προοπτικές αφορούν μεσομακροπρόθεσμες προβλέψεις για τα επόμενα 15-25 χρόνια.

[6]  «Προνοείν χρη τον άνδρα τον σοφόν»Επίχαρμος