Θόδωρος Κατσανέβας, Τάνια Καβρουλάκη*

H ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΤΑ ΤΕΣΤ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΔΙΕΘΝΩΣ

Το άρθρο εξετάζει την αντικατάσταση των χειρογραφικών από τα σύγχρονα αυτοματοποιημένα τεστ συμβουλευτικής-επαγγελματικού προσανατολισμού. Αναλύει την ορμητική εισαγωγή, την καθιέρωση και χρησιμότητα της πληροφορικής στο σχεδιασμό, τη χορήγηση και την εξαγωγή συμπερασμάτων για τα τεστ αυτά και παρουσιάζει τις ευρύτερες δυνατότητες που παρέχονται με τη χρήση του υπολογιστή, για την αξιοπιστία, την εγκυρότητα και την παρουσίαση των αναλυτικών προσωπικών εκθέσεων που εκδίδονται αυτόματα. Εισάγει την έννοια της «καθαρότητας» στόχων για τα τεστ Σ-Ε.Π., που όπως υποστηρίζεται από την εισήγηση, αντιπροσωπεύεται κατά κύριο λόγο από ερωτήσεις επαγγελματικής προσωπικότητας και ενδιαφερόντων. Παρουσιάζονται και αξιολογούνται 14 διεθνείς σημαντικές ιστοσελίδες που παρέχουν αυτοματοποιημένα τεστ και βαθμολογούνται με γενικά κριτήρια όπως την ύπαρξη σοβαρού θεωρητικού υπόβαθρου, τη διάρκεια χορήγησης, τη φιλικότητα, την αξιοπιστία, την εγκυρότητα και καθαρότητα στόχων, τη σοβαρότητα, την πειστικότητα και την όλη εικόνα της ιστοσελίδας. Και με ειδικά τεχνικά κριτήρια, όπως την ευκολία πλοήγησης, την εικαστική παρουσία, την τεχνολογία κατασκευής, τη φιλικότητα προς μηχανές αναζήτησης, την καθαρότητα του μηνύματος στην πρώτη σελίδα και το βαθμό συμφωνίας με τους αποδεκτούς κανόνες ιστοσελίδων.

 
Theodore Katsanevas, Tania Kavroulaki*
 
THE USE OF INFORMATICS IN CAREER GUIDANCE TESTS INTERNATIONALLY 
 
This article examines the replacement of the tests via paper and pencil with modern automated tests of career guidance. It analyses the impetuous import of informatics, its establishment and usefulness in the planning, issuing and exporting of conclusions. Moreover, it presents the wider possibilities provided by the use of computers, especially, as far as the reliability, validity and the presentation of the analytical, personal reports are concerned, which can be published automatically. It introduces the concept of the clarity of the objectives for the tests of career guidance, which –as it is supported in the article- is represented mainly by the questions on career personality and interests. Fourteen international and important websites, which provide automated tests, are presented and evaluated. These websites are rated using general criteria such as the existence of serious theoretical background, the duration of the tests, the easiness of use, the reliability, the validity, the clarity of objectives, the seriousness, the persuasiveness and the general presentation of the web page. They are also rated using special, technical criteria, such as the navigation easiness, the artistic presence, the technology, the friendliness towards search engines, the message clarity in the first page and the degree of compliance with generally accepted rules of websites. 

* Ο Θ.Κ., Ph.D, (L.S.E), M.A. (Warwick), είναι καθηγητής της οικονομικής της εργασίας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και επισκέπτης καθηγητής στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Συμβουλευτική και Επαγγελματικός Προσανατολισμός» του Φ.Π.Ψ. του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επικοινωνία: Βερανζέρου 31, 10432 Αθήνα, τηλ. 210-5228000 fax: 210-5223446. Email: katsanevas@unipi.gr Η Τ.Κ. είναι Σύμβουλος επαγγελματικού προσανατολισμού. Επικοινωνία:tania.kavroulaki@gmail.com

 

Εισαγωγή

Η χορήγηση και ερμηνεία των τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού, μέχρι τα μέσα και τα τέλη της δεκαετίας του 1980, γινόταν με χειρογραφικό τρόπο. Ο χρήστης σημείωνε τις απαντήσεις σε ερωτηματολόγια σε ένα φύλλο χαρτί, τις οποίες  βαθμολογούσαν οι σύμβουλοι με προκαθορισμένη αξιολόγηση. Η διαδικασία αυτή ήταν ιδιαίτερα χρονοβόρα, εμπεριείχε την πιθανότητα υποκειμενικής κρίσης λόγω του ότι μεσολαβούσε ο ανθρώπινος παράγοντας, είχε υψηλότατο κόστος και δεν επέτρεπε πολύπλοκους συνδυασμούς ερωτήσεων με ομάδες επαγγελμάτων, επιμέρους επαγγέλματα, τύπους προσωπικότητας, καθώς και έλεγχο ειλικρίνειας για την ουσιώδη αξιοπιστία των απαντήσεων. Κατά συνέπεια, η αξιοπιστία αυτών των τεστ και πιθανώς και η εγκυρότητα τους είναι ευλόγως αμφιλεγόμενες. Ο ανθρώπινος νους, ενώ διαθέτει το πλεονέκτημα της κριτικής και συνθετικής σκέψης και ανάλυσης, υστερεί στη δυνατότητα εξαγωγής πολύπλοκων αριθμητικών και στατιστικών πράξεων και συνδυασμών. Γι’ αυτό, εκτός των άλλων, οι ευρύτερες δυνατότητες των χειρογραφικών τεστ είναι ιδιαίτερα περιορισμένες.

Η μαζική καθιέρωση της χρήσης του υπολογιστή στις αναπτυγμένες χώρες, λειτούργησε ως επανάσταση στο χώρο της συμβουλευτικής. Η εξέλιξη αυτή, όπως συμβαίνει σε κάθε ριζική ανατροπή των κατεστημένων δομών, είχε τους ενθουσιώδεις οπαδούς της και τους αμφισβητίες της. Ύστερα από μια σχετικά σύντομη πρώιμη περίοδο αμφισβήτησης, πειραματικής και αμφίσημης εφαρμογής της, σήμερα πλέον με εμπροσθοφυλακή τις ΗΠΑ και τον Καναδά, έχει καθιερωθεί, στο βαθμό που τα χειρογραφικά τεστ να κλείνουν τον κύκλο τους, να οδεύουν στο περιθώριο της ιστορίας και να αποτελούν μουσειακό είδος. Η χρήση και όχι βέβαια η θεοποίηση των αυτοματοποιημένων τεστ, επέχει στον 21ο αιώνα, παρόμοια ίσως βαρύτητα με αυτήν της ιατρικής ακτινογραφίας, χωρίς την οποία η ιατρική επιστήμη θα υπήρχε βέβαια, αλλά θα βρισκόταν πολλά χρόνια πίσω. Η άρνηση για τη χρήση αυτοματοποιημένων τεστ Σ-Ε.Π. ενέχει παρόμοιους συνειρμούς.

Η ορμητική εισαγωγή της πληροφορικής ανέτρεψε τα μέχρι πρότινος ισχύοντα δεδομένα και τους περιορισμούς όσον αφορά το σχεδιασμό, τη χορήγηση, την εμφάνιση των αποτελεσμάτων και την ερμηνεία των τεστ με το συνυπολογισμό πολύπλοκων δεδομένων και συνδυασμών. Κατά πρώτο λόγο, η αξιοπιστία των τεστ υποστηρίζεται από την ευχέρεια που παρέχει ο υπολογιστής για την ενσωμάτωση έλεγχου ειλικρίνειας των απαντήσεων με την ύπαρξη ερωτήσεων παγίδων στο ερωτηματολόγιο. Η ύπαρξη ελέγχου ειλικρίνειας, δεν επιτρέπει στο χρήστη να παραπλανήσει ηθελημένα ή αθέλητα το τεστ και να απαντήσει αλλοπρόσαλλα σε σχέση με την πραγματική του προσωπικότητα και τα επαγγελματικά ενδιαφέροντα. Η εγκυρότητα των τεστ διευκολύνεται από τη δυνατότητα εισαγωγής πολύπλοκων δεδομένων και συνδυασμών και πολλαπλών συσχετίσεων των ερωτήσεων με ομάδες επαγγελμάτων, επιμέρους επαγγέλματα, τύπους προσωπικότητας και συμπεριφοράς, με την προϋπόθεση φυσικά ότι συνυπάρχει υψηλή επιστημοσύνη και εμπειρία για το σχεδιασμό τους. Η στάθμιση των τεστ και η προσαρμογή τους σε επιμέρους ομάδες και κατηγορίες πληθυσμού, γίνεται με πολύ μεγαλύτερη ευκολία, με τη μεσολάβηση του υπολογιστή. Αρκεί εδώ να επισημανθεί ότι, η στάθμιση για ένα τεράστιο αριθμό τεστ, μπορεί να διεκπεραιωθεί σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, εφόσον έχει από πριν ενσωματωθεί ένα απλό σχετικό λογισμικό στο σύστημα. Η απουσία ανθρώπινης διαμεσολάβησης κατά τη χορήγηση των ερωτηματολογίων μέσω υπολογιστή, αποκλείει το σοβαρό και διαπιστωμένο πρόβλημα των υποκειμενικών φορτίσεων, συμβάλλοντας έτσι στη μεγαλύτερη αντικειμενικότητα και κατ’ επέκταση στην αξιοπιστία και εγκυρότητά τους. 

Η όλη εμφάνιση και παρουσία των εκθέσεων που εκδίδουν τα σύγχρονα αυτοματοποιημένα τεστ, μπορεί να είναι, εφόσον υπάρχει σχετική πρόβλεψη, πολύ πιο πλούσια, καλαίσθητη, ελκυστική και εύχρηστη από παλιά, αφού επιτρέπει την παράθεση εύκολα κατανοητών ιστογραμμάτων, πινάκων, επεξηγηματικών και αναλυτικών κειμένων. Η ερμηνεία τους, με την προϋπόθεση πάντα ότι προϋπάρχει κατάλληλος σχεδιασμός, είναι εύκολη και κατανοητή από το χρήστη και τους οικείους του, ενώ μπορεί να προβλέπεται η δυνατότητα εξαγωγής ευρύτερων συμπερασμάτων από τον εξειδικευμένο σύμβουλο. Και ενώ η χρήση της πληροφορικής, έχει βελτιώσει την ταχύτητα χορήγησης, το κόστος, την αξιοπιστία, την εγκυρότητα, την απουσία υποκειμενικής κρίσης, την εμφάνιση, τη δυνατότητα ερμηνείας των τεστ, οι θεωρητικές βάσεις στις οποίες στηρίζονται παραμένουν οι ίδιες. Η πληροφορική προφανώς δεν αποτελεί το σκοπό ή την ουσία του θέματος, αλλά το τεχνικό μέσο με το οποίο επιτυγχάνεται ένα πολύ καλύτερο αποτέλεσμα. Ο υπολογιστής διευκολύνει σε καταλυτικό βαθμό στο σχεδιασμό αξιόπιστων και έγκυρων τεστ, καθώς και στη φιλικότητα και συντομία χορήγησης και ερμηνείας τους. Αποτελεί αξιόπιστο τεχνικό εργαλείο για την υποβοήθηση του συμβούλου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι τον υποκαθιστά, αφού ενώ είναι ικανός να διενεργεί πολύπλοκες πράξεις, δε διαθέτει κριτική δυνατότητα και αναλυτική σκέψη.

Παρουσίαση και αξιολόγηση διεθνών τεστ

Στη σύγχρονη εποχή, διατίθενται διεθνώς δεκάδες ή και εκατοντάδες αυτοματοποιημένα τεστ, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων έχουν την έδρα τους στις ΗΠΑ και στον Καναδά. Στη μηχανή αναζήτησης Goggle στα λήμματα career test, career tests και career assessment, βρήκαμε το Δεκέμβριο του 2007, από 2.520.000 έως 14.000.000 ιστοσελίδες. Στην πραγματικότητα, τα αυτοματοποιημένα τεστ που παρέχονται μέσω ιστοσελίδων, πρέπει να ανέρχονται σε δεκάδες ή και εκατοντάδες, ενώ στη διεθνή αγορά, μέχρι σήμερα, κυριαρχούν περίπου είκοσι παρόμοια τεστ, τα περισσότερα από τα οποία εξετάσαμε, παρουσιάζουμε και αξιολογούμε πιο κάτω. Αν και έχουν τεθεί ορισμένοι κώδικες δεοντολογίας για τη αποδοχή των τεστ αυτών από την Association οf Computer-based Systems for Career Information[1] και από τη National Career Development Association[2], πολύ σπάνια ακολουθούνται. Και είναι μάλλον δύσκολο να ακολουθηθούν, τουλάχιστον κατά την τρέχουσα περίοδο, αφού το διακύβευμα αποτελεί ένα εντελώς νέο και μεταβαλλόμενο δεδομένο, του οποίου πολλές συνιστώσες είναι εύλογο να μεταβάλλονται και να αναθεωρούνται συνεχώς, έτσι ώστε να μην μπορεί εύκολα να ενταχθούν σε σταθερούς κανόνες γενικής αποδοχής. Ο κλάδος βρίσκεται κατά την τρέχουσα περίοδο σε φάση ραγδαίας ανάπτυξης, έτσι ώστε να μην υπάρχουν ακόμα απόλυτα σχετικά και σταθερά δεδομένα.

Στην αρχική περίοδο της εφαρμογής τους, τα περισσότερα αυτοματοποιημένα τεστ τα χορηγούσαν Πανεπιστημιακοί και ερευνητικοί οργανισμοί. Πιο πρόσφατα, διακινούνται κατά κύριο λόγο μέσα από ιδιωτικούς φορείς, οι οποίοι συνεργάζονται με πανεπιστημιακούς ερευνητές. Προφανώς αυτό οφείλεται στο υψηλό κόστος δημιουργίας, συντήρησης και καινοτομικής έρευνας που απαιτείται, καθώς και στο γεγονός της πρωτοπορίας των ΗΠΑ στον ίδιο τομέα, όπου η ιδιωτική ερευνητική πρωτοβουλία έχει κυρίαρχη παρουσία. Ορισμένες από τις σχετικές ιστοσελίδες έχουν έντονο εμπορικό χαρακτήρα και αμφισβητούμενη σοβαρότητα. Άλλες αντίθετα, εμφανίζουν ικανοποιητική σοβαρότητα και πληρότητα. Είναι ασφαλώς ιδιαίτερα δύσκολο να αξιολογηθούν, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι δεν υπάρχουν γενικώς αποδεκτοί μετρήσιμοι κανόνες. Ορισμένα τεστ αναφέρουν βαθμούς αξιοπιστίας και εγκυρότητας, αλλά αυτό είναι βέβαια μη αποδείξιμο. Οι ιστοσελίδες και τα αυτοματοποιημένα τεστ που διατίθενται στηρίζονται σε κοινά προγράμματα λογισμικού, κυρίως της Microsoft, όπως το word, το excel, το visual basic κλπ. Η τεχνογνωσία περιλαμβάνει τον τύπο και το είδος των ερωτηματολογίων που χρησιμοποιούν και ακόμα πιο σημαντικό, την κατανομή των ερωτήσεων σε γνωστές ή πρωτότυπες κλίμακες ή κατηγορίες-ταξινομήσεις προσωπικότητας και επαγγελμάτων, καθώς και τις τελικές εκθέσεις αποτελεσμάτων με τα συμπεράσματα και τα επαγγέλματα που εμφανίζονται σε σχέση με τον κάθε χρήστη ξεχωριστά. Στα πλέον πολυσύνθετα και κατά τεκμήριο αξιόπιστα και έγκυρα τεστ, χρησιμοποιούνται πολύπλοκοι αλγόριθμοι, οι οποίοι μαζί με τις περισσότερες από τις κλίμακες-ταξινομήσεις, αποτελούν απόρρητη τεχνογνωσία των δημιουργών τους. Η χορήγηση των αποτελεσμάτων, σε αντίθεση με τα παλιά χειρόγραφα τεστ, μπορεί να γίνει άμεσα και να παρουσιαστεί στην οθόνη του υπολογιστή ή να εκτυπωθεί από τοπικό εκτυπωτή. Οι περισσότερες ιστοσελίδες και ειδικότερα αυτές που εξετάσαμε, παρέχουν τη δυνατότητα έκδοσης των αποτελεσμάτων μέσω του διαδικτύου, ύστερα από την καταβολή του απαιτούμενου αντιτίμου που καταβάλλεται κατά κανόνα μέσω τραπεζικής πιστωτικής κάρτας. Υπάρχουν βέβαια πολλά άλλα αυτοματοποιημένα τεστ που δεν παρέχουν αυτή τη δυνατότητα, αλλά χορηγούν τα τεστ μέσω ειδικών συμφωνιών, παραχωρώντας τα δικαιώματα και τον έλεγχο της κεντρικής γεννήτριας (generator) ή όπως συνηθίζεται περισσότερο, με την αποστολή των αποτελεσμάτων για κάθε χρήστη ξεχωριστά μέσω του διαδικτύου.

Η χορήγησή των τεστ γίνεται σε τοπικό επίπεδο, συνήθως διαρκεί 10-45’ λεπτά της ώρας και περιέχει κατά περίπτωση από 70 έως 380 ερωτήσεις. Η μορφή των ερωτήσεων που παρέχονται από τα διάφορα τεστ, ποικίλει και στηρίζεται σε διάφορες θεωρητικές βάσεις και συστοιχίες ερωτήσεων-απαντήσεων του τύπου Ναι/Όχι ή πολλαπλών επιλογών. Τα περισσότερα σύγχρονα αυτοματοποιημένα τεστ επικεντρώνονται στη χαρτογράφηση της προσωπικότητας και των επαγγελματικών ενδιαφερόντων. Οι απαντήσεις στα ερωτηματολόγια συσχετίζονται με τύπους προσωπικότητας, επαγγελματικές κατηγορίες και επιμέρους επαγγέλματα που βασίζονται σε διάφορες θεωρίες και ομαδοποιήσεις-ταξινομήσεις επαγγελμάτων και κυρίως αυτή του John Holland. Η ονοματολογία των επαγγελμάτων διαφοροποιείται και μετεξελίσσεται κατά περίπτωση, αν και πολλά τεστ με βάση τους τις ΗΠΑ χρησιμοποιούν την Αμερικάνικη Εργασιακή Βάση δεδομένων (Ο*NET). Το κόστος χορήγησής τους διαφέρει σε μεγάλο βαθμό μεταξύ των διάφορων τεστ και κυμαίνεται από 6 έως 90 δολάρια. Στη περίπτωση των τεστ που διακινούνται εκτός διαδικτύου, το κόστος τους μπορεί να είναι πολύ υψηλότερο. Τα συμπεράσματα που προκύπτουν, διατίθενται σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή και διακινούνται μέσω του διαδικτύου ή και με CD ROM. Μερική διαφοροποίηση υπάρχει ως προς τις ηλικίες των χρηστών. Ανάλογα  με την πολυπλοκότητα ή και τη βαρύτητα των ερωτήσεων, ορισμένα απ’ αυτά διατίθενται σε μαθητές άνω των 14 ετών, ενώ άλλα σε ενήλικους άνω των 18 ετών. Συνήθως τα τεστ που στοχεύουν σε ευρεία εμπορική κατανάλωση, απευθύνονται σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού σε διεθνή κλίμακα, είναι πολύ σύντομα στη χορήγηση, περιλαμβάνουν περιορισμένο αριθμό ερωτήσεων, διατίθενται δωρεάν ή σε πολύ χαμηλές τιμές και η όλη φιλοσοφία τους είναι ιδιαίτερα απλή. Ευνόητο είναι πως στις περιπτώσεις αυτές, γεννώνται αμφιβολίες για την αξιοπιστία και την εγκυρότητά τους. Ορισμένα άλλα τεστ είναι ιδιαίτερα πολύπλοκα, δυσνόητα και όχι ιδιαίτερα φιλικά για το χρήστη. Άλλες φορές, δεν υπάρχει καθαρότητα στόχων ως προς το επιζητούμενο, δηλ. δεν αφορούν τη Σ-Ε.Π., αλλά είναι περισσότερο τεστ διάφορων πτυχών της προσωπικότητας που αόριστα μόνο συνδέονται με τον επαγγελματικό προσανατολισμό.

Ύστερα από σχετική εκτεταμένη έρευνα και επεξεργασία στοιχείων και δεδομένων, παρουσιάζουμε 14 διεθνείς ιστοσελίδες που παρέχουν αυτοματοποιημένα τεστ, με τη σειρά αξιολόγησής τους:

  1. www.testingroom.com 2) www.queendom.com 3) www.jvis.com

4) www.advisorteam.com 5) www.careerplanner.com

6) www.discoveryourpersonality.com, 7) www.careerkey.org 8) www.assessment.com,

9) www.keirsey.com, 10) www.insightgame.org/, 11) www.myfuture.com

12) www.princetonreview.com, 13) www.humanmetrics.com 14) www.careermaze.com

Για την ομογενοποίηση των στοιχείων τo κάθε ένα από τα τεστ αναλύεται υπό τις ακόλουθες σύντομες ενότητες:

1. Ονομασία, χώρες και γλώσσες διάθεσης, κόστος

2. Θεωρητικό υπόβαθρο, δημιουργοί, αξιοπιστία, εγκυρότητα

3. Μεθοδολογία και διάρκεια χορήγησης ερωτηματολογίου

4. Έκθεση αποτελεσμάτων

5. Παρατηρήσεις και αξιολόγηση

Για την αξιολόγησή τους λάβαμε υπόψη τα ακόλουθα κριτήρια:

1. Ύπαρξη σοβαρού θεωρητικού υπόβαθρου

2. Αξιοπιστία, εγκυρότητα, καθαρότητα στόχων, φιλικότητα χορήγησης

3. Διάρκεια χορήγησης, ύπαρξη ελέγχου ειλικρίνειας

4. Σοβαρότητα, πλούτο στοιχείων, εμφάνιση, πειστικότητα, χρηστικότητα της ιστοσελίδας

Ειδικότερα για την αξιολόγηση των ιστοσελίδων, ζητήσαμε την κριτική άποψη πέντε ειδικών της πληροφορικής που ασχολούνται και με ιστοσελίδες[3].

Τα κριτήρια αξιολόγησης των ιστοσελίδων από τη σκοπιά των πληροφορικών είναι τα ακόλουθα:

1) Ευκολία πλοήγησης
2) Εικαστικό - Τυπογραφία
3) Τεχνολογία κατασκευής 
4) Φιλικότητα προς μηχανές αναζήτησης
5) Ξεκάθαρο μήνυμα στην 1η σελίδα - Marketing
6) Συμφωνία με κανόνες ιστοσελίδων

Η ύπαρξη σοβαρού θεωρητικού υπόβαθρου, διαφαίνεται ως ένα βαθμό, από τις σχετικές αναφορές που υπάρχουν στην ιστοσελίδα, τη μεθοδολογία των ερωτηματολογίων και την παρουσίαση των αποτελεσμάτων. Σύμφωνα και με τα κριτήρια αξιολόγησης που έχουν τεθεί, για να είναι αρκούντως αξιόπιστο ένα τεστ, εκτός από τον ενσωματωμένο έλεγχο ειλικρίνειας των απαντήσεων, η διάρκεια χορήγησης πρέπει να ανέρχεται μεταξύ 15-45’ λεπτών της ώρας και ο αριθμός των ερωτήσεων να είναι 180 έως 370. Σημασία έχει οι ερωτήσεις να μην αναφέρονται σε δυσνόητα ή περίπλοκα ζητήματα, να είναι εύληπτες, καλοδιατυπωμένες, εύκολα κατανοητές από τον απλό χρήστη και το σκορ με τις απαντήσεις να κατανέμεται σε σωστές κλίμακες και ταξινομήσεις-ομάδες επαγγελμάτων και επαγγέλματα.

Η εγκυρότητα και η καθαρότητα των στόχων, συνδέεται κατά κύριο λόγο με την κατάλληλη μέτρηση της επαγγελματικής προσωπικότητας και των επαγγελματικών ενδιαφερόντων. Οφείλουν να συνοδεύονται από σαφήνεια αποτελεσμάτων τα οποία να καταλήγουν στο βαθμό ταύτισης της προσωπικότητας του χρήστη με ομάδες επαγγελμάτων και επιμέρους επαγγέλματα και να μην εμπλέκονται με άσχετα ή νεφελώδη ζητήματα που αφορούν την κλινική ψυχολογία ή την ψυχοπαθολογία. Η σοβαρότητα, ο πλούτος και η πειστικότητα, η φιλικότητα της ιστοσελίδας, είναι αυτονόητα υπολογίσιμα δεδομένα, αν και ως ένα βαθμό, είναι φυσικό να υπόκεινται σε υποκειμενικές εκτιμήσεις. Η στάθμιση αποτελεί ιδιάζουσα περίπτωση για τα αυτοματοποιημένα τεστ που παρέχονται μαζικά μέσω ιστοσελίδων, οι οποίες και κατά κανόνα δεν την επικαλούνται ούτε την αναφέρουν. Το σύνολο σχεδόν των αυτοματοποιημένων τεστ της παγκοσμιοποιημένης εποχής του 21ου αιώνα που παρέχονται από ιστοσελίδες του διαδικτύου, δεν απευθύνονται σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού. Για το λόγο αυτό, η στάθμιση, θα πρέπει να γίνεται στο αρχικό στάδιο σχεδιασμού τους, να αφορά μεγάλες και ευρείες ομάδες και κατηγορίες πληθυσμού και τα συμπεράσματά της να συνεκτιμώνται στη συσχέτιση των ερωτήσεων με τη βαθμολόγηση των κλίσεων της επαγγελματικής προσωπικότητας.

Για τη γενικότερη αξιολόγηση των ιστοσελίδων και των αντίστοιχων αυτοματοποιημένων τεστ, συνεκτιμώνται οι ως άνω υποθέσεις και παρατηρήσεις, καθώς και αυτές που ακολουθούν. Η θεωρητική βάση των περισσότερων από τα διεθνή αυτοματοποιημένα τεστ, κατά την άποψή μας πρέπει να συνδέεται με γνωστές θεωρίες της συμβουλευτικής-επαγγελματικού προσανατολισμού. Στην  πλειοψηφία τους, οφείλουν να επικεντρώνονται κυρίως σε ερωτήσεις ενδιαφερόντων και επαγγελματικής προσωπικότητας. Για τη Σ-ΕΠ, κύριο ζήτημα είναι ο βαθμός ταύτισης των ενδιαφερόντων και κλίσεων ενός ατόμου με επαγγέλματα. Αυτό σημαίνει ότι ο κεντρικός άξονας των συναφών τεστ είναι τα επαγγελματικά ενδιαφέροντα και η χαρτογράφηση της επαγγελματικής προσωπικότητας ενός ατόμου. Ιδιαίτερα ενδιαφέρει η καταγραφή της επαγγελματικής προσωπικότητας και της συσχέτισής τους με αντίστοιχα εργασιακά περιβάλλοντα, με προεξέχουσα τη θεωρία του Holland ή άλλες σοβαρές και εμπεριστατωμένες θεωρήσεις που έχουν παρόμοιους καθαρούς στόχους συνάφειας με επαγγέλματα. Οι ικανότητες-δεξιότητες και τα συνεπώνυμα τεστ, είναι δευτερεύουσας σημασίας, αν μάλιστα ληφθεί υπόψη ότι οι επιδόσεις ενός ατόμου διαπιστώνονται σε βάθος χρόνου με μεγαλύτερη αξιοπιστία από τις εκπαιδευτικές του επιδόσεις, οι οποίες είναι επιδεκτικές βελτίωσης, μέσα από τη διαδικασία της μάθησης, σε συνδυασμό με το βαθμό θεληματικότητάς του και τις ευρύτερες οικογενειακές, οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες που τον περιβάλλουν. Οι διάφορες άλλες μετρήσεις-τεστ που αφορούν επιμέρους χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, όπως η διαγραμματική αντίληψη, τα επίπεδα άγχους και νευρωτισμού, ο φόβος για την επιτυχία, οι κλίμακες δημιουργικότητας, λογικής, εντιμότητας, άγχους, κατάθλιψης, πένθους, νευρωτισμού κλπ, αφορούν την κλινική ψυχολογία, την ψυχοπαθολογία ή ειδικές καταστάσεις κυρίως για την επιλογή και αξιολόγηση προσωπικού σε επιμέρους επαγγέλματα και ειδικότητες και δε συνδέονται άμεσα με τον προσδιορισμό των επαγγελματικών κλίσεων. Εφόσον μάλιστα δίνεται ισχυρή έμφαση σε τέτοια ερωτηματολόγια-τεστ, όπως γίνεται με λανθάνουσα, κατά την άποψή μας, επιμονή από ορισμένους κλινικούς ψυχολόγους συμβούλους, είναι εύλογο να δημιουργείται σύγχυση ως προς τις πραγματικές επαγγελματικές κλίσεις ενός ατόμου, σε συνδυασμό με την κόπωση που επιφέρει παρόμοια πολύωρη, πολυέξοδη και συχνά νεφελώδης διαδικασία αξιολόγησης. Και τελικά να μην επιτυγχάνεται η επιζητούμενη εγκυρότητα και καθαρότητα στόχων που πρέπει να έχει ένα τεστ επαγγελματικού προσανατολισμού. Ένα άλλο ζήτημα εγκυρότητας και καθαρότητας στόχων ενός αυτοματοποιημένου τεστ, είναι ορθολογική επιλογή των επαγγελμάτων, που δεν πρέπει να είναι πολλά ή λίγα για να μην επικρατεί δηλ. ελλειμματικότητα ή σύγχυση, καθώς και η σωστή ονοματολογία τους, που πρέπει να συμβαδίζει με τη σύγχρονη καθημερινότητα. Επιπλέον, η όλη διαδικασία χορήγησης και διεκπεραίωσής του πρέπει να είναι σύντομη και φιλική. Η προσωπική έκθεσή του, οφείλει να είναι σαφής, περιεκτική, να καταλήγει σε καθαρά, συγκεκριμένα και όχι αόριστα, νεφελώδη, δυσνόητα ή περίπλοκα συμπεράσματα. Να χαρακτηρίζεται από καθαρότητα στόχων, να αφορά δηλ. τη Σ-Ε.Π. και όχι άλλα ζητήματα της ψυχομετρίας. Να γίνεται εύκολα κατανοητή από το χρήστη, το μαθητή, το μέσο άνθρωπο, ενώ παράλληλα να παρέχει περισσότερα στοιχεία ανάλυσης για τον ειδικευμένο σύμβουλο. Επιπλέον, να περιέχει εύχρηστο και κατανοητό περιεχόμενο και πίνακες, να είναι εμφανισιακά καλαίσθητη, αλλά και σοβαρή. Στην παρουσίαση που ακολουθεί, γίνεται συνοπτική αναφορά στα 14 αυτοματοποιημένα τεστ που διερευνήθηκαν, με περιεχόμενο τις ως άνω πέντε ενότητες για το κάθε ένα από αυτά. Εμφανίζονται πρώτα τα τεστ με την υψηλότερη αξιολόγηση που έγινε με Άριστα το 10 και ακολουθούν τα υπόλοιπα με φθίνουσα κλίμακα αξιολόγησης.

Περιγραφή και αξιολόγηση των εξετασθέντων 14 τεστ σε πέντε ενότητες[4]

I. www.testingroom.com

1. Η ιστοσελίδα ανήκει στην εταιρεία Psychometrics Canada Ltd με έδρα τον Καναδά και προσφέρει τα εξής τεστ:

α) Career interest profiler που το κόστος του ανέρχεται έως 14,95$ για την ολοκληρωμένη έκθεση

β) Career values scale που κοστίζει 14,95$

γ) Personality Index με κόστος έως 14,95$ για την ολοκληρωμένη έκθεση.

2. Το πρώτο είναι τεστ ενδιαφερόντων που βασίζεται στη θεωρία του Holland. Το δεύτερο είναι τεστ αξιών το οποίο μετρά τις ακόλουθες συνιστώσες: προσανατολισμός υπηρεσίας (Service Orientation), ομαδικότητα (Teamwork), επιρροή – (Influence), δημιουργικότητα (Creativity), ανεξαρτησία (Independence), ενθουσιασμός (Excitement), προσωπική ανάπτυξη (Personal Development), οικονομική επιβράβευση (Financial Reward), γόητρο (Prestige), ασφάλεια (Security). Το τρίτο είναι τεστ προσωπικότητας που μετρά τα ακόλουθα δεδομένα: α. προσωπικό χειρισμό (Personal Drive) β. διαπροσωπικό στυλ (Interpersonal Style) γ. τρόπο εργασίας (Working Style) δ. τρόπο σκέψης (Thinking Style) ε. προσέγγιση της πίεσης και του άγχους (Approach to pressure and stress). Στην ιστοσελίδα δεν αναφέρονται πληροφορίες για το βαθμό αξιοπιστίας, εγκυρότητας, στάθμιση και ελέγχου ειλικρίνειας, αν και η παρουσία της θεωρίας του Holland, καθώς και η ανάπτυξη των υπόλοιπων δεδομένων δείχνουν ότι υπάρχει σοβαρό θεωρητικό υπόβαθρο.

3. Στο Career interest profiler, ο χρήστης απαντά σε 180 ερωτήσεις σε διάρκεια χρόνου περίπου 15’. Στις 27 πρώτες ερωτήσεις ζητείται από το χρήστη να βαθμολογήσει κατά πόσο του αρέσουν συγκεκριμένα μαθήματα (πχ. «Άλγεβρα», «Χημεία» κλπ). Οι επιλογές που έχει είναι: «Μου αρέσει», «δεν είμαι σίγουρος», «δε μου αρέσει». Στις επόμενες 71 ερωτήσεις  απαντά με την ίδια κλίμακα αν του αρέσουν συγκεκριμένα επαγγέλματα (πχ.«Λογιστής», «Αρχιτέκτονας» κλπ). Στις υπόλοιπες απαντά κατά πόσο του αρέσουν συγκεκριμένες δραστηριότητες (πχ. «Να βοηθάς ηλικιωμένους ανθρώπους σε καθημερινές δραστηριότητες»). Στο Career Values Scale ο χρήστης απαντά σε 88 προτάσεις του τύπου «Να βοηθάς και να υποστηρίζεις τους άλλους» χρησιμοποιώντας πεντάβαθμη κλίμακα («δεν είναι καθόλου σημαντικό» ως «είναι πάρα πολύ σημαντικό»). Η διάρκεια του τεστ είναι 10’. Στο Personality Index, ο χρήστης απαντά σε 90 προτάσεις που περιγράφουν δραστηριότητες (πχ. «Μου αρέσει να γνωρίζω καινούργιους ανθρώπους» και η κλίμακα των απαντήσεων είναι πεντάβαθμη (από «δε συμφωνώ καθόλου» έως «συμφωνώ πολύ»).

4. Η έκθεση του πρώτου τεστ αποτελείται από 6 σελίδες και περιέχει τη βαθμολογία του ατόμου στους έξι τύπους του Holland.  Αναλύονται διεξοδικά οι 2 υψηλότεροι τύποι και έπειτα ακολουθεί η ανάλυση 20-40 επαγγελμάτων που ταιριάζουν περισσότερο στο άτομο και προέρχονται από το βάση O*Net. Η έκθεση του Career Values Scale αποτελείται από 15 σελίδες και παρουσιάζει τη βαθμολογία σε κάθε μια από τις αξίες που αναφέρθηκαν πρωτύτερα. Οι 3 πρώτες αντιπροσωπεύουν τον τρόπο που συνεργάζεται με τους άλλους, οι 4 επόμενες για το πώς εκφράζεται και οι 3 τελευταίες για το πώς επιβραβεύεται. Ακολουθούν πληροφορίες για τις πηγές ικανοποίησης-δυσαρέσκειας και στο τέλος ο χρήστης καλείται να συμπληρώσει ένα μικρό ερωτηματολόγιο στο οποίο αντανακλάται αν έχει θετική αντιμετώπιση της εργασίας του ή όχι. Η έκθεση του τρίτου τεστ αποτελείται από 17 σελίδες και περιέχει τις βαθμολογίες για τους παράγοντες που προαναφέρθηκαν καθώς και για τις υποκλίμακές τους.

5. Η ιστοσελίδα είναι σοβαρή  λιτή και άμεση αλλά δεν περιέχει άρθρα ή κάποια επιπρόσθετα κείμενα. Το Career Interest Profiler βασίζεται στην πλέον αναγνωρισμένη θεωρία του Holland και τα δύο συνοδευτικά τεστ για τις αξίες και το προσωπικό προφίλ, αν και δευτερεύουσας σημασίας, είναι αξιόλογα. Εφ’ όσον χορηγηθούν και τα τρία τεστ στο σύνολό τους, παρέχουν ικανοποιητική αξιοπιστία και καθαρότητα στόχων για τη Σ-Ε.Π. Ειδική αξιολόγηση από τους πέντε αξιολογητές πληροφορικούς 7/10. Γενική αξιολόγηση: 9/10.

ΙI. www.queendom.com 

1. Η ιστοσελίδα ανήκει στην ιδιωτική εταιρεία Plumeus και λειτουργεί από το 1996 με έδρα τον Καναδά. Παρέχει διάφορα είδη τεστ, από τα οποία το βασικό εργαλείο που αφορά τη Σ-Ε.Π. στην αγγλική γλώσσα, είναι το Career Style Test. Το κόστος του κυμαίνεται από 9,95$ έως 49,95$ για την ολοκληρωμένη του έκδοση.

2. Το Career Style Test επικεντρώνεται στα επαγγελματικά ενδιαφέροντα και καταγράφει επαγγέλματα που ταιριάζουν περισσότερο στο χρήστη. Δεν αναφέρεται το θεωρητικό του υπόβαθρο, αλλά σημειώνεται ότι έχει δημιουργηθεί από ομάδα επιστημόνων με γενική εποπτεία της ψυχολόγου Ilona Jerabek, PhD και του ειδικού σε θέματα τεχνικής νοημοσύνης Vrat Jerabek, PhD.

3. Ο χρήστης απαντά σε 327 ερωτήσεις με κλίμακα από 1 έως 5 (1 «δε μου αρέσει» και 5 «μου αρέσει πάρα πολύ»). Οι ερωτήσεις είναι του τύπου «κατά πόσο σου αρέσουν οι παρακάτω δραστηριότητες ή επαγγελματικά πεδία» ή «κατά πόσο θεωρείς σημαντικό για ένα άτομο να…». Η διάρκεια του τεστ είναι περίπου 20’- 40’ και δε γίνεται αναφορά σε στάθμιση και έλεγχο ειλικρίνειας των απαντήσεων, αν και εκτιμούμε ότι θα πρέπει να υφίστανται και τα δύο.

4. Με τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου, ο χρήστης μπορεί να δει μια σύντομη εκδοχή των αποτελεσμάτων του (μια παράγραφο μιας κατηγορίας που έχει ξεχωρίσει). Η ολοκληρωμένη έκθεση περιλαμβάνει γραφήματα για τις πνευματικές αξίες (πίστη, σοφία, ηθική) για τις οικονομικές αξίες (χρήμα) και εκτεταμένη εξήγηση για αυτά. Ακολούθως, παρουσιάζονται οι κυρίαρχες αξίες, τα επαγγελματικά ενδιαφέροντα και οι δευτερεύουσες αξίες και ενδιαφέροντα για τον χρήστη και στο τέλος εμφανίζονται παραδείγματα επαγγελμάτων που ταιριάζουν στο άτομο.

5. Η ιστοσελίδα περιέχει και άλλα επιμέρους τεστ που αφορούν τη νοημοσύνη, την προσωπικότητα, τις σχέσεις, την υγεία, τη στάση ζωής κλπ, καθώς και αρκετά αξιόλογα άρθρα. Η εμφάνιση, η καθαρότητα των στόχων του κεντρικού τεστ για τη Σ-Ε.Π., το εύρος και η διάρκεια των ερωτηματολογίων, η όλη παρουσία της ιστοσελίδας, δείχνει ότι πρόκειται για ιδιαίτερα σοβαρή περίπτωση. Ειδική αξιολόγηση 7/10. Γενική αξιολόγηση 9/10.

ΙII. www.jvis.com

1. Η ιστοσελίδα ανήκει στην εταιρεία SIGMA Assessment Systems που έχει τη βάση της στο Μίσιγκαν των ΗΠΑ. Προσφέρει το διακεκριμένο τεστ Jackson Vocational Interest Survey (JVIS), το οποίο βασίζεται σε πολυετείς έρευνες και, όπως υποστηρίζουν οι συντελεστές του,  έχει χορηγηθεί σε περισσότερους από 500.000 ανθρώπους. Διατίθεται στα αγγλικά και το κόστος του είναι 14,95$.

2. Δημιουργός του είναι ο ψυχολόγος Dr Douglas Jackson. Στην ιστοσελίδα αναφέρεται ότι έχουν χρησιμοποιηθεί οι πιο σύγχρονες μέθοδοι για την κατασκευή των κλιμάκων και βεβαιώνουν ότι το τεστ είναι κατανοητό και ακριβές, χωρίς όμως να παρουσιάζονται στοιχεία για την αξιοπιστία και την εγκυρότητά του. Αναφέρεται ωστόσο, ότι έχει σταθμιστεί στον ίδιο αριθμό γυναικών και ανδρών και συνεπώς δεν υπάρχει διάκριση σε παραδοσιακά «γυναικεία» και «ανδρικά» επαγγέλματα.

3. Επικεντρώνεται στη χαρτογράφηση των επαγγελματικών ενδιαφερόντων και αποτελείται από 289 ζεύγη δραστηριοτήτων που σχετίζονται με επαγγελματικές δραστηριότητες, από τις οποίες ο χρήστης  επιλέγει ποια του αρέσει περισσότερο (πχ. α) «Να παίρνεις μέρος σε μια τηλεοπτική κωμωδία» β) «Να διδάσκεις παιδιά πώς να γράφουν»). Όπως αναφέρεται, οι ερωτήσεις έχουν επιλεχθεί από ένα σύνολο 3.000 προτάσεων. Το τεστ απευθύνεται κυρίως σε μαθητές ή φοιτητές και η διάρκεια συμπλήρωσής του είναι περίπου 45’. Κάθε κλίμακα έχει σχεδιαστεί για να μετρά ένα συγκεκριμένο ενδιαφέρον και δε σχετίζεται με τις υπόλοιπες κλίμακες.

4. Η έκθεση των αποτελεσμάτων εκδίδεται αυτόματα μέσω του διαδικτύου. Πρώτα εμφανίζεται η βαθμολογία του χρήστη στις 34 βασικές κλίμακες ενδιαφερόντων και έπειτα στα 10 γενικά επαγγελματικά θέματα (general occupational themes). Στη συνέχεια, παρατίθεται ο βαθμός ακαδημαϊκής ικανοποίησης, ο βαθμός ομοιότητάς του με φοιτητές και με άτομα από 32 επαγγελματικές κατηγορίες. Έπειτα, αναφέρονται 10 επαγγέλματα για καθεμία από τις 3 υψηλότερες ομάδες επαγγελμάτων που ταιριάζουν στο χρήστη και παρατίθενται σχετικές ιστοσελίδες και βιβλία. Στο τέλος αναφέρονται οι βαθμολογίες του χρήστη για τον τρόπο που απάντησε στο τεστ δηλ. αν υπήρξαν αναπάντητες ερωτήσεις και ο βαθμός ειλικρίνειας των απαντήσεων.

5. Η ιστοσελίδα είναι σοβαρή και ιδιαίτερα λιτή. Το τεστ έχει ισχυρό θεωρητικό υπόβαθρο και είναι από τα λίγα που αναφέρονται σε στάθμιση και έλεγχο ειλικρίνειας των απαντήσεων. Αν και η διαδικασία χορήγησης είναι σχετικά περίπλοκη, υπάρχει καθαρότητα στόχων για τη Σ-Ε.Π., αφού καταλήγει με ευκρίνεια στην ταύτιση του χρήστη με επαγγέλματα. Επίσης, παρέχει πλούσια επιπλέον πληροφόρηση ιδιαίτερα για την Πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Ειδική αξιολόγηση 6/10. Γενική αξιολόγηση 8/10.

IV. www.advisorteam.com

1. Η ιστοσελίδα προσφέρεται από την εταιρεία Advirsor Τeam που λειτουργεί από το 1998 με βάση το Σαν Φρανσίσκο των ΗΠΑ.  Προσφέρει τα ακόλουθα τεστ, που όπως υποστηρίζουν οι συντελεστές της έχει διατεθεί σε 20 εκατ.άτομα σε 140 χώρες:

α) Keirsey™ Temperament Sorter®-II, το οποίο διατίθεται στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, με κόστος του κυμαίνεται από 4,95$ έως 19,95$.

β) Campbell™ Interest and Skill Survey που κοστίζει18$.

2. Το πρώτο τεστ βασίζεται στη θεωρία του David Keirsey’s και το δεύτερο δημιουργήθηκε από τον καθηγητή ψυχολογίας David Cambell και χορηγείται από το 1997. Σύμφωνα με την θεωρία του υπάρχουν δύο πλευρές της προσωπικότητας: α) η ιδιοσυγκρασία και β) ο χαρακτήρας. Η ιδιοσυγκρασία είναι η σύνθεση των κλίσεων και ο χαρακτήρας είναι η σύνθεση των συνηθειών. Τα άτομα μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε 4 ομάδες ιδιοσυγκρασίας (temperament): τεχνίτες (artisans), φύλακες (guardians), ιδεαλιστές (idealists) και λογικοί (rationals). Σε κάθε μία από τις 4 ομάδες υπάρχουν 4 παραλλαγές που καλούνται «τύποι χαρακτήρων». Το KTS ΙΙ χρησιμοποιεί 4 κλίμακες για να εντοπίσει σε ποια ομάδα ιδιοσυγκρασίας ανήκει το άτομο και μία από τους 6 τύπους χαρακτήρα. Η θεωρία του David Cambell βασίζεται στην πεποίθηση ότι τα ενδιαφέροντα και οι ικανότητες συνδέονται στενά και ότι οι άνθρωποι τείνουν να απολαμβάνουν δραστηριότητες τις οποίες μπορούν να κάνουν καλά και αποδίδουν καλύτερα σε τομείς που θεωρούν πιο ενδιαφέρον. Κατά τον Cambell υπάρχουν 7 κλίμακες «προσανατολισμού»: να επηρεάζεις (influencing), να οργανώνεις (organizing), να βοηθάς (helping), να δημιουργείς (creating), να αναλύεις (analyzing), να παράγεις (producing), να ριψοκινδυνεύεις (adventuring), οι οποίες έχουν πολλά κοινά σημεία με τους έξι τύπους του Holland. Στην ιστοσελίδα δεν αναφέρονται στοιχεία για την εγκυρότητα και αξιοπιστία των τεστ, αν και η εγκυρότητα των δύο ως άνω επιστημόνων δεν αμφισβητείται.

3. Το Keirsey™ Temperament Sorter®-II περιέχει 70 ερωτήσεις  καθεμία από τις οποίες έχει 2 επιλογές (πχ «Συνήθως προτιμάς να επιλέγεις: α) αρκετά προσεκτικά β) κάπως παρορμητικά»). Η διάρκεια χορήγησής του υπολογίζεται σε μόλις 10’ της ώρας. Το ερωτηματολόγιο του Campbell™ Interest and Skill Survey περιέχει 350 ερωτήσεις. Οι πρώτες 85 είναι προτάσεις-δραστηριότητες (πχ. «Ένας αρχιτέκτονας που σχεδιάζει καινούργια σπίτια και κτίρια»), όπου ο χρήστης καλείται να απαντήσει κατά πόσο θα του άρεσαν να τις κάνει διαλέγοντας ανάμεσα σε πεντάβαθμη κλίμακα απαντήσεων από «μου αρέσει πάρα πολύ» έως «δε μου αρέσει καθόλου». Από την 86η έως την 128η ερώτηση, ο χρήστης πρέπει να απαντήσει κατά πόσο θα του άρεσε να διαβάζει τα μαθήματα που του παρουσιάζονται (πχ άλγεβρα, αρχιτεκτονική κλπ) διαλέγοντας ανάμεσα σε πεντάβαθμη κλίμακα: «Ναι, σίγουρα θα ήθελα να διαβάζω αυτό το μάθημα» έως «Όχι, καθόλου δε θα ήθελα». Οι ερωτήσεις από την 129η έως την 200η αναφέρονται σε  περιγραφές δραστηριοτήτων (πχ «Να πάρεις μέρος σε έναν αθλητικό διαγωνισμό») στις οποίες ο χρήστης  απαντά διαλέγοντας ανάμεσα στο «μου αρέσει πάρα πολύ» έως «δε μου αρέσει καθόλου». Οι ερωτήσεις από τη 201η έως την 320η  αναφέρονται σε δραστηριότητες στις οποίες ο χρήστης απαντά κατά πόσο καλά θα μπορούσε να τις εκτελέσει (πχ «Να είναι υπομονετικός με τα παιδιά») διαλέγοντας ανάμεσα στη πεντάβαθμη κλίμακα: «Είμαι ειδικός, ευρέως αναγνωρίζομαι ως εξαιρετικός σε αυτό το τομέα» έως «Δεν είμαι καθόλου καλός, δεν διαθέτω ικανότητες σε αυτόν το τομέα».

4. Το Keirsey™ Temperament Sorter®-II, παρέχει αρχικά μια δωρεάν έκθεση  αποτελεσμάτων που περιλαμβάνει συνοπτική  παρουσίαση της ομάδας ιδιοσυγκρασίας που ξεχώρισε για το χρήστη. Το περιεχόμενο των ολοκληρωμένων εκθέσεων ποικίλει, ανάλογα με το εύρος των πληροφοριών που ο χρήστης επιθυμεί να έχει. Η έκθεση των αποτελεσμάτων στο Campbell™ Interest and Skill στέλνεται ηλεκτρονικά και αφού έχει καταβληθεί το απαιτούμενο χρηματικό ποσό. Η ιστοσελίδα δεν περιέχει δείγμα έκθεσης, αλλά αναφέρει ότι η τελική έκθεση περιλαμβάνει 7 κλίμακες προσανατολισμού, πληροφορίες για το πως θα πρέπει να σχεδιάσει ο χρήστης την καριέρα του, ποια επαγγέλματα ξεχωρίζουν για εκείνον και ποια θα πρέπει να αποφύγει. 

5. Η ιστοσελίδα είναι σοβαρή, με ικανοποιητικές περιγραφές των τεστ που διαθέτει και σχετική βιβλιογραφία για το θεωρητικό τους υπόβαθρο. Το ερωτηματολόγιό της είναι σχετικά περίπλοκο και δεν είναι εμφανές ότι υπάρχει έλεγχος ειλικρίνειας. Παρ’ όλα αυτά είναι αρκετά εύχρηστη και φιλική για το χρήστη, διαθέτοντας  καθαρότητα στόχων για τη Σ-Ε.Π. Ειδική αξιολόγηση 7/10. Γενική αξιολόγηση 8/10.

V. www.careerplanner.com  

1. Η ιστοσελίδα ανήκει στην εταιρεία Career Planner.com με βάση τις ΗΠΑ, χωρίς να αναφέρεται συγκεκριμένη πόλη. Προσφέρει από το 1998, το Career Test το οποίο διατίθεται σε ευρεία κλίμακα στην Αγγλία, Ινδία, Κίνα, Πακιστάν, Ισπανία, Καναδά με κόστος από 19,95$ έως 29,95$.

2. Το τεστ βασίζεται αποκλειστικά στη θεωρία προσωπικότητας του John Holland, γεγονός που είναι φανερό από την όλη δομή των ερωτηματολογίων και του τεστ γενικότερα.

3. Το τεστ επικεντρώνεται στη χαρτογράφηση της επαγγελματικής προσωπικότητας και των επαγγελματικών ενδιαφερόντων και απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες. Η  διάρκειά του είναι  15-20’ και για τη συμπλήρωσή του παρατίθενται 180 ερωτήσεις του τύπου σωστό/λάθος και μου αρέσει/δε μου αρέσει. Δεν είναι απαραίτητο να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις και αυτό εμφανίζεται από τους δημιουργούς του τεστ ως πλεονέκτημα του τεστ, γεγονός αμφισβητούμενο κατά την άποψή μας.

4. Η εξατομικευμένη έκθεση αποτελεσμάτων για τον κάθε χρήστη, εκτείνεται σε 11 σελίδες όπου εμφανίζεται η διασπορά της προσωπικότητάς του στους έξι τύπους του Holland και σημειώνονται οι τρεις κυρίαρχοι απ’ αυτούς με την υψηλότερη βαθμολογία. Ακολουθεί σύντομη περιγραφή των τύπων και κατάλογος με 100 επαγγέλματα που ταιριάζουν περισσότερο στο χρήστη σύμφωνα με το συνδυασμό των τύπων που ξεχώρισαν.

5. Η ιστοσελίδα προσφέρει και άλλες υπηρεσίες όπως μηχανή αναζήτησης για την περιγραφή επαγγελμάτων, άρθρα για επαγγέλματα, για τη συμβουλευτική και τα Πανεπιστήμια. Προσφέρει επίσης δυνατότητα τηλεσυμβουλευτικής διάρκειας μέχρι 30’ της ώρας. Το Career Test έχει ισχυρή και στέρεη θεωρητική βάση και καθαρότητα στόχων για τη Σ-Ε.Π. που οδηγούν σε κατάλληλα συμπεράσματα και δε δημιουργούν σύγχυση. Η ιστοσελίδα είναι καλαίσθητη και πείθει για τη σοβαρότητα και την εγκυρότητα των συντελεστών της. Τα μειονεκτήματα του τεστ είναι ότι επιτρέπει να μην απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν λίγες σε αριθμό. Επίσης, με δεδομένο ότι απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες σε διεθνή κλίμακα, είναι αναμενόμενο να μην υπάρχει αναφορά σε στάθμιση, ενώ ο μικρός αριθμός των ερωτήσεων δεν επιτρέπει τον έλεγχο ειλικρίνειας των απαντήσεων. Ειδική αξιολόγηση 7/10. Γενική αξιολόγηση 7/10.

VI. www.discoveryourpersonality.com

1. Η ιστοσελίδα ανήκει σε εταιρεία που εδρεύει στο Σαν Ντιέγκο των ΗΠΑ και διευθύνεται από τον Brian Jones ο οποίος είναι πιστοποιημένος συνεργάτης των Myers-Briggs®  και Strong®. Διαθέτει στην αγγλική γλώσσα μια σειρά από μάλλον αξιόλογα, όσο και  υψηλού κόστους και μάλλον περίπλοκα  τεστ και συγκεκριμένα τα εξής:

α) Myers-Briggs Type Indicator (MBTI) Career Test On line που κοστίζει 55$

β) Myers-Briggs Type Indicator Step  ΙΙ On line, που κοστίζει 90$

γ) The Strong Career Test On line, που κοστίζει 80$

δ) 16PF® Tests – 16 Personality Factor Questionnaire, που κοστίζει από 65$ έως 90$.

2. Τα δύο πρώτα δημιουργήθηκαν από την Isabel Briggs Myers και είναι τεστ προσωπικότητας. Σύμφωνα με τη θεωρία, κάθε άτομο ανήκει σε ένα καθορισμένο τύπο προσωπικότητας με βάση τον οποίο σκέφτεται και ενεργεί.  Αυτός ο τύπος προκύπτει  μέσω 4 ζευγαριών «προτιμήσεων» ή όπως καλούνται «διχοτομήσεις» (dichotomies) και έτσι δημιουργούνται 16 συνδυασμοί προσωπικότητας. Οι 4 διχοτομήσεις είναι οι εξής: α) εξωστρέφεια-εσωστρέφεια (extraversion-introversion), β) αντίληψη-διαίσθηση (sensing-intuition), γ) σκέψη-συναίσθημα (thinking-feeling), δ) κρίση-αντίληψη (judging-perceiving). Οι προτιμήσεις αναγράφονται με τα αρχικά των διχοτομιών πχ ISTJ κλπ. Όπως αναφέρεται από την ιστοσελίδα, το τεστ είναι έγκυρο και αξιόπιστο. Το Strong Career Test On line βασίζεται στη θεωρία του Ε.Κ. Strong ο οποίος επισημαίνει ότι οι δραστηριότητες που παρατηρούνται στην άσκηση ενός επαγγέλματος αντικατοπτρίζονται στα ενδιαφέροντα των ατόμων που ασκούν το συγκεκριμένο επάγγελμα και ότι όταν ένα άτομο έχει παρόμοια ενδιαφέροντα με τα άτομα που βρίσκονται σε ένα συγκεκριμένο επάγγελμα τότε νιώθει μεγαλύτερη επαγγελματική ικανοποίηση από ένα άτομο που δεν έχει παρόμοια ενδιαφέροντα. Το 16PF® Tests βασίζεται στη θεωρία του Cattell αν και δεν παρέχονται στοιχεία για την αξιοπιστία και εγκυρότητά του.

3. Το MBTI είναι τεστ προσωπικότητας που αποτελείται από 93 ερωτήσεις και η διάρκεια χορήγησής του είναι 15-20’. Το Myers-Briggs Type Indicator Step ΙΙ On line είναι η εκτεταμένη μορφή του προηγούμενου τεστ και απευθύνεται σε ενήλικους άνω των 18 ετών, περιέχει 144 ερωτήσεις και η διάρκεια συμπλήρωσής του είναι 20-30’. Το Strong interest inventory παρέχεται με 291 ερωτήσεις, η διάρκεια συμπλήρωσής του είναι 35-40’ και απευθύνεται σε παιδιά άνω των 14 ετών. Το 16PF® Test είναι κυρίως τεστ προσωπικότητας, αλλά αξιοποιείται και για επαγγελματικές κλίσεις. Μετρά 16 βασικές διαστάσεις της προσωπικότητας και 5 δευτερογενείς παράγοντες (εξωστρέφεια, άγχος, έλλειψη συναισθηματισμού, ανεξαρτησία, αυτοέλεγχο). Αποτελείται από 185 προτάσεις ενώ κάθε μια από τις 16 βασικές διαστάσεις εμπεριέχει 10-15 προτάσεις. Υπάρχουν τρεις εναλλακτικές επιλογές και το άτομο διαλέγει ποια του ταιριάζει. Η διάρκεια του τεστ είναι 25-30’ και απευθύνεται σε άτομα άνω των 16 ετών.

4. Η τελική έκθεση του πρώτου τεστ αποτελείται από 10 σελίδες στις οποίες αναλύεται ο τύπος προσωπικότητας που χαρακτηρίζει περισσότερο τον χρήστη. Στη συνέχεια ακολουθεί πίνακας που περιλαμβάνει 22 επαγγελματικές κατηγορίες που ταιριάζουν περισσότερο στον συγκεκριμένο τύπο προσωπικότητας, ακολουθούν  τα 24 πιο δημοφιλή επαγγέλματα και τα 10 επαγγέλματα που θα πρέπει να αποφύγει. Η έκθεση του Myers-Briggs Type Indicator Step  ΙΙ On line αποτελείται από 18 σελίδες στην οποία η ερμηνεία των τύπων προσωπικότητας είναι πιο εμπλουτισμένη καθώς η ανάλυση γίνεται βάσει 20 υποκλίμακων. Η έκθεση του Strong Career Test On line αποτελείται από 19 σελίδες, στις οποίες πρώτα γίνεται ανάλυση των τύπων του Holland, έπειτα αναφέρονται τα 10 πιο ταιριαστά για το άτομο επαγγέλματα και ακολουθεί η βαθμολογία του σε 122 επαγγέλματα.

5. Η ιστοσελίδα προσφέρει ποικιλία τεστ ενώ παρέχει και δωρεάν συμβουλευτική μέσω τηλεφώνου. Τα τεστ είναι μάλλον πολύπλοκα, ενώ δεν αναφέρονται σε σταθμίσεις ή έλεγχοι ειλικρίνειας. Επιπλέον, δεν υπάρχει καθαρότητα στόχων ως προς τις ανάγκες της Σ-Ε.Π. και των επαγγελματικών επιλογών. Όμως, η όλη παρουσία, η διάρκεια χορήγησης των ερωτηματολογίων των περισσότερων τεστ, η ύπαρξη αναγνωρισμένου θεωρητικού υπόβαθρου, η εμφάνιση και ο πλούτος της ιστοσελίδας, δείχνουν ότι πρόκειται για σοβαρή περίπτωση. Ειδική αξιολόγηση 6/10. Γενική αξιολόγησή 7/10.

VΙΙ. www.careerkey.org

1. Η ιστοσελίδα ανήκει στην ομώνυμη εταιρεία με βάση τις ΗΠΑ χωρίς να αναφέρεται συγκεκριμένη πόλη. Από το 1987 προσφέρει το μαζικής χορήγησης τεστ Career Key Test, που όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα έχει χορηγηθεί μέχρι σήμερα σε 3 εκατ. άτομα σε διάφορες γλώσσες και σε πολλές χώρες στις ΗΠΑ, Καναδά, Μεγάλη Βρετανία, Αυστραλία, Κορέα, Ισπανία, Μεξικό, Αργεντινή, Νέα Ζηλανδία, Ινδία, Ταϊβάν, Σιγκαπούρη. Το κόστος του είναι μόλις 5,83 ευρώ.

2. Δημιουργός του τεστ είναι ο Lawrence Jones και η θεωρητική του βάση είναι η τυπολογία Holland. Οι συντελεστές του αναφέρουν ότι η αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας κυμαίνεται από .69 σε .92. Υποστηρίζουν επίσης, ότι παρουσιάζει υψηλή αξιοπιστία διπλής χορήγησης και η εγκυρότητα του είναι ικανοποιητική συγκρινόμενο με το ερωτηματολόγιο του Holland το Vocational Preference Inventory (VPI).

3. Η ιστοσελίδα αναφέρει ότι το Career Key Test μετρά επαγγελματικά ενδιαφέροντα, αξίες και ικανότητες του χρήστη. Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 5 ενότητες. Στην πρώτη ενότητα ο χρήστης καλείται να διαλέξει από μία λίστα 42 επαγγελμάτων ποια θα τον ενδιέφεραν περισσότερο (πχ. «οδηγός λεωφορείου», «μουσικός» κλπ.). Έπειτα  ακολουθούν έξι προτάσεις οι οποίες περιγράφουν δραστηριότητες (πχ. «Μου αρέσει να καθοδηγώ και να πείθω ανθρώπους, καθώς και να πουλάω προϊόντα ή ιδέες») από τις οποίες πρέπει να διαλέξει κατά πόσο του ταιριάζουν επιλέγοντας από τρίβαθμη κλίμακα (αλήθεια-πολύ αλήθεια-λάθος). Ακολουθούν έξι προτάσεις που περιγράφουν ικανότητες (πχ «Είμαι καλός στο να διδάσκω, συμβουλεύω, φροντίζω ή να δίνω πληροφορίες») στις οποίες ο χρήστης απαντά κατά πόσο του ταιριάζουν επιλέγοντας από τρίβαθμη κλίμακα.  Στη συνέχεια, ο χρήστης επιλέγει κατά πόσο ισχύουν για εκείνον 12 προτάσεις οι οποίες περιγράφουν χαρακτηριστικά και ενδιαφέροντα (πχ. «Είμαι εξυπηρετικός, φιλικός και εχέμυθος», «Μου αρέσει να βοηθώ και να λύνω κοινωνικά προβλήματα»). Η  διάρκεια συμπλήρωσής του είναι μόλις 10’ της ώρας, γεγονός που γεννά αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία του.

4. Η έκθεση των αποτελεσμάτων που εξάγεται αυτόματα, παρουσιάζει τη διασπορά της προσωπικότητας του χρήστη στους 6 τύπους του Holland και τα επαγγέλματα που αντιστοιχούν σε καθένα από αυτούς. Ο χρήστης διαλέγει ποια από αυτά θα τον ενδιέφεραν περισσότερο και στη συνέχεια μπορεί να διαβάσει τη μονογραφία τους. Το Career Key Test συνδυάζει δύο συστήματα για την ταξινόμηση των επαγγελμάτων: α) το Ευρετήριο Επαγγελμάτων του Holland και β) τον Οδηγό για την Επαγγελματική Εξερεύνηση (Guide for Occupational Exploration) που έχει υιοθετηθεί από το Υπουργείο Εργασίας της Αμερικής. 

5. Η ιστοσελίδα, όπως και το τεστ που παρέχει, είναι από τις παλαιότερες και στη μηχανή αναζήτησης Google εμφανίζεται με υψηλή προτεραιότητα. Διαθέτει  ικανοποιητική εμφάνιση και πείθει για την ευρεία αποδοχή που έχει το τεστ. Στην ιστοσελίδα, υποστηρίζεται ότι έχουν ακολουθηθεί οι οδηγίες που υπαγορεύονται από τη National Career Development Association και από την Association of Computer-Based Systems for Career Information, όπως και ότι είναι προσιτή από τα άτομα με ειδικές ανάγκες. Γενικότερα, το τεστ φαίνεται να έχει σωστή και ισχυρή θεωρητική βάση και καθαρότητα στόχων για τη Σ-Ε.Π., αλλά η πολύ σύντομη διάρκεια χορήγησης του ερωτηματολογίου και η έλλειψη ελέγχου ειλικρίνειας των απαντήσεων, αποτελούν ζητήματα με έντονα ερωτηματικά. Ειδική αξιολόγηση 7/10. Γενική αξιολόγησή 6/10.

VIII. www.assessment.com 

1. Η ιστοσελίδα ανήκει σε  εταιρεία με έδρα τη Μινεσότα των ΗΠΑ. Το βασικό τεστ που προσφέρει  είναι το ευρείας διάδοσης και ιδιαίτερα γνωστό MAPP (Motivational Appraisal of Personal Potential), σε εννέα  γλώσσες: αγγλικά, βουλγαρικά, κινέζικα, γαλλικά, πολωνικά, πορτογαλικά, ρωσικά, ισπανικά και σουηδικά. Το κόστος του κυμαίνεται από 19,95$ έως 129,95$ ανάλογα με τις ενότητες που περιλαμβάνονται. Από τους συντελεστές του υποστηρίζεται ότι έχει  διατεθεί σε 4,5 εκ. άτομα.

2. Επικεντρώνεται στη χαρτογράφηση της προσωπικότητας και των ικανοτήτων –δεξιοτήτων, χωρίς όμως να αναφέρεται το θεωρητικό του υπόβαθρο. Από τους συντελεστές του υποστηρίζεται ότι έχει διαπιστωμένη αξιοπιστία επαναληπτικής μέτρησης .71 και η προγνωστική εγκυρότητά του κυμαίνεται από .50 έως .92 με μέση συσχέτιση .67.

3. Το ερωτηματολόγιο περιέχει 71 ομάδες από 3 ερωτήσεις που αφορούν δραστηριότητες του τύπου πχ: α) «Δίνεις έμφαση στις εξωτερικές ψυχαγωγικές δραστηριότητες», β) «Δίνεις έμφαση στις εσωτερικές ψυχαγωγικές δραστηριότητες» γ) «Δίνεις έμφαση σε ψυχαγωγικές δραστηριότητες με ανθρώπους», όπου ο χρήστης αναφέρει ποια του αρέσει περισσότερο και ποια λιγότερο, αφήνοντας μια δραστηριότητα κενή. Δεν αναφέρεται στάθμιση και έλεγχος ειλικρίνειας και η διάρκεια χορήγησής του  είναι περίπου 10’ της ώρας, γεγονός που γεννά αμφιβολίες για την αξιοπιστία του.

4. Η έκθεση των αποτελεσμάτων περιέχει πληροφορίες για τα προσωπικά γνωρίσματα του χρήστη και ειδικότερα για τα κίνητρα και τις προτιμήσεις του, τους στόχους του, τις επαγγελματικές του αξίες, τις  σχέσεις του με άλλα άτομα, το βαθμό σχολαστικότητάς του, το επίπεδο των μηχανικών, αριθμητικών, γλωσσικών του ικανοτήτων. Εμφανίζονται οι 20 καλύτερες για εκείνον επαγγελματικές περιοχές και τα προσωπικά του επαγγελματικά γνωρίσματα. Στη δωρεάν εκδοχή της έκθεσης, ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να διαλέξει μέχρι 5 επαγγέλματα που τον ενδιαφέρουν, να δει πόσο σχετίζεται με αυτά η προσωπικότητα του (από το επίπεδο 1-πάρα πολύ- ως 5 –πολύ λίγο-) και να μάθει σχετικές πληροφορίες σύμφωνα με την λίστα Ο*ΝΕΤ.

5. Η ιστοσελίδα παρέχει επιπλέον και άλλα τεστ που αφορούν τη νοημοσύνη, την  προσωπικότητα, τον επαγγελματικό προσανατολισμό (τεστ ομαδικότητας, επαγγελματικής ικανοποίησης, ηγεσίας, οργάνωσης και πιθανής επιτυχίας). Επίσης, διαθέτει και τεστ παραψυχολογίας που αφορούν στην αστρολογία, την αύρα, γεγονός που δημιουργεί εύλογες απορίες για την όλη σοβαρότητα της ιστοσελίδας και των συντελεστών της. Περιλαμβάνονται παράλληλα και άλλες σοβαρές υπηρεσίες που αφορούν τη Σ-Ε.Π., το σχεδιασμό καριέρας, τη σύνταξη βιογραφικού, τη συνέντευξη εργασίας. Δεν εμπεριέχεται έλεγχος ειλικρίνειας των απαντήσεων. Ειδική αξιολόγηση 6/10. Γενική αξιολόγησή  6/10.

IX. www.keirsey.com

1. Η ιστοσελίδα έχει έδρα τις ΗΠΑ και προσφέρει το Keirsey Temperament Sorter II® (KTS®-II) που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά προφανώς σε χειρογραφική μορφή το 1978. Το κόστος του κυμαίνεται από 4,95$ έως 19,95$ και είναι ευρέως διαδεδομένο σε διάφορες χώρες και γλώσσες και συγκεκριμένα στα αγγλικά, ισπανικά, γιαπωνέζικα, γερμανικά, γαλλικά, ρωσικά, πορτογαλικά, πολωνικά, φιλανδικά, ουκρανικά.

2. Το τεστ βασίζεται στη θεωρία προσωπικότητας του γνωστού ψυχομέτρη David Keirsey,  (βλ. παραπάνω). Όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα, δεν υπάρχουν επίσημα στατιστικά στοιχεία για την αξιοπιστία και την εγκυρότητα του τεστ και αυτό προξενεί απορίες, αν και είναι αξιοσημείωτη η ευθύτητα της παραδοχής.

3. Το ερωτηματολόγιο περιέχει 70 ερωτήσεις  καθεμία από τις οποίες έχει 2 επιλογές ερωτήσεων (πχ «Συνήθως προτιμάς να επιλέγεις: α) αρκετά προσεκτικά β) κάπως παρορμητικά»). Η διάρκεια χορήγησής του υπολογίζεται σε μόλις 10’ της ώρας. Δεν είναι απαραίτητο να συμπληρωθούν όλες οι ερωτήσεις αλλά αν κριθεί ελλιπές, τότε παρουσιάζονται ακόμα λίγες ερωτήσεις ώστε να μπορέσουν να εξαχθούν τα συμπεράσματα. Ο χρήστης παραπέμπεται στην ιστοσελίδα www.advisorteam.com για να απαντήσει στο ερωτηματολόγιο.

4. Η δωρεάν έκθεση των αποτελεσμάτων που διατίθεται άμεσα όταν ολοκληρωθεί το τεστ περιλαμβάνει μια μικρή περιγραφή της ομάδας ιδιοσυγκρασίας όπου ξεχώρισε για τον χρήστη. Το περιεχόμενο των ολοκληρωμένων εκθέσεων ποικίλει ανάλογα με το εύρος των πληροφοριών που ο χρήστης επιθυμεί να πληρώσει.

5. Η ιστοσελίδα έχει αξιολογηθεί με 6/10. Περιέχει πληροφορίες για τη θεωρία στην οποία βασίζεται το τεστ, για το δημιουργό του και για τις δημοσιεύσεις που έχει κάνει. Δεν υπάρχουν στοιχεία για την αξιοπιστία και την εγκυρότητα και λόγω και του μικρού αριθμού των ερωτήσεων, δεν υφίσταται έλεγχος ειλικρίνειας. Η καθαρότητα των στόχων του είναι μάλλον απόμακρη σε σχέση με τη Σ-Ε.Π. Ειδική αξιολόγηση 6/10. Γενική αξιολόγηση 5/10.

X. www.insightgame.org/

1. Από την ιστοσελίδα, στην οποία δεν παρέχονται πληροφορίες για την ιδιοκτησία, προσφέρεται το τεστ Insight game, με κόστος  μέχρι 12,95$ για την ολοκληρωμένη έκθεση.

2. Πρόκειται για ένα πρωτότυπο παιχνίδι-τεστ του οποίου το θεωρητικό υπόβαθρο  συνδυάζει στοιχεία από την θεωρία των Myers-Briggs και από την Type-Temperament Theory. Οι δημιουργοί του είναι η Martine Robarts PhD (κλινική ψυχολόγος), o Michael A. RoBards, MSSW, CSW και ο Leigh S. RoBards, MSSW, CSW (κοινωνικοί λειτουργοί). Όπως υποστηρίζουν οι συντελεστές του, το Insight game είναι έγκυρο και αξιόπιστο εργαλείο-παιχνίδι και θα πρέπει να θεωρηθεί ως μια εναλλακτική εκδοχή του MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) (βλ.παραπάνω).

3. Επικεντρώνεται στη χαρτογράφηση της προσωπικότητας και απευθύνεται κυρίως σε μαθητές αλλά μπορεί να συμπληρωθεί και από πιο ώριμα άτομα. Η διαδικασία είναι σχετικά απλή. Στην δεξιά πλευρά της οθόνης υπάρχουν 36 κάρτες, όπου σε κάθε πλευρά είναι γραμμένη μια πρόταση (πχ. «Γνωρίζω εύκολα ανθρώπους και συστήνομαι στους άλλους αμέσως», «Οι άλλοι πιθανώς με περιγράφουν ως εξωστρεφή» ή «Δεν νιώθω άνετα όταν παρευρίσκομαι με ανθρώπους που δε γνωρίζω» «Οι άλλοι πιθανώς με περιγράφουν ως ήσυχο»). Ο χρήστης διαβάζει την πρόταση και αν δεν του ταιριάζει μπορεί να τη γυρίσει στη πίσω μεριά της και να διαλέξει την πρόταση που είναι γραμμένη εκεί. Όταν διαλέξει ποια πρόταση του ταιριάζει η κάρτα πηγαίνει αυτόματα σε μια θέση. Η διάρκεια συμπλήρωσης του παιχνιδιού-τεστ είναι 10’.

4. Η έκθεση των αποτελεσμάτων εξάγεται αυτόματα με την ολοκλήρωση του Insight game. Η έκθεση παρέχει τη βαθμολογία των τύπων προσωπικότητας και σύντομη ερμηνεία εκείνων που ξεχώρισαν  για τον χρήστη.

5. Η ιστοσελίδα περιλαμβάνει τα προφίλ 16 τύπων προσωπικότητας (βλ.παραπάνω) και περιέχει πληροφορίες για τις θεωρίες στις οποίες βασίζεται. Η χορήγησή του είναι φιλική και ελκυστική ειδικότερα για τα παιδιά, ενώ η θεωρητική του βάση είναι ικανοποιητική. Η μικρή διάρκεια χορήγησης, οι ελλείψεις του σε θέματα στάθμισης, ελέγχου εγκυρότητας και καθαρότητας στόχων ως προς τη Σ-Ε.Π., αποτελούν στοιχεία προβληματισμού. Ειδική αξιολόγηση 7/10. Γενική αξιολόγηση 5/10.

XI. www.myfuture.com 

1. Η ιστοσελίδα προσφέρεται από το Υπουργείο της Εθνικής Άμυνας της Αμερικής και διαθέτει δωρεάν τα εξής τεστ:

α) κουίζ εργασιακών ενδιαφερόντων (Work Iinterest Quiz) και

β) τεστ προσωπικότητας.

2. Το Work Iinterest Quiz βασίζεται στην θεωρία του Holland. Όπως διευκρινίζεται και στην ιστοσελίδα, σχεδιάστηκε για να εξοικειώσει τους μαθητές με το Interest Finder Quiz το οποίο διατίθεται από το ASVAB Career Exploration Program, που λειτουργεί σε πολλά δημόσια σχολεία στις ΗΠΑ. Aν ο χρήστης επιθυμεί να κάνει το τεστ προσωπικότητας, η ιστοσελίδα τον παραπέμπει στη διεύθυνση http://www.advisorteam.com/temperament_sorter/register.asp?partid=1, όπου μπορεί να απαντήσει στο Keirsey Temperament Sorter II (βλ. παραπάνω). Δεν αναφέρονται στοιχεία για την αξιοπιστία, την εγκυρότητα και τα άλλα δεδομένα των τεστ.

3. Το Work Iinterest Quiz αποτελείται από 60 προτάσεις-δραστηριότητες στις οποίες ο χρήστης σημειώνει ποιες από αυτές θα του άρεσε να κάνει πχ «Να συμβουλεύεις άλλα άτομα της ηλικίας σου». Η διάρκεια συμπλήρωσής του είναι μόλις 5΄.

4. Τα αποτελέσματα εκδίδονται άμεσα όταν ολοκληρωθεί το τεστ. Εμφανίζονται σε σειρά προτεραιότητας οι 6 τύποι του Holland και μπορεί ο χρήστης επιλέγοντας κάθε τύπο, να μάθει κάποιες βασικές πληροφορίες και να διαβάσει τι είδους επαγγέλματα ταιριάζουν στον τύπο αυτό.

5. Στόχος της ιστοσελίδας είναι να βοηθήσει τους μαθητές να γνωρίσουν τις επαγγελματικές επιλογές  που έχουν μετά την αποφοίτηση τους από το σχολείο. Παρέχονται ικανοποιητικές πληροφορίες για τους τρόπους εύρεσης εργασίας, τη σύνταξη βιογραφικού, τα πλέον ελκυστικά επαγγέλματα, τη συνέντευξη εργασίας, τα στρατιωτικά επαγγέλματα κλπ. Πρόκειται ίσως για την πλέον σοβαρή ιστοσελίδα που προσφέρει δωρεάν τεστ, ένα από τα οποία στηρίζεται στην κλασσική θεωρία του Holland. Βέβαια, το περιορισμένης έκτασης ερωτηματολόγιο και η πολύ μικρή διάρκεια χορήγησης του τεστ αποτελούν σοβαρά στοιχεία προβληματισμού. Η ιστοσελίδα από τεχνικής πλευράς είναι η καλύτερη όλων και από τους αξιολογητές πληροφορικούς έχει βαθμολογηθεί με 9/10. Η γενική της αξιολόγηση για τους λόγους που αναπτύχθηκαν είναι πολύ χαμηλότερη και ανέρχεται σε 5/10.

XII. www.princetonreview.com/

1. Η ιστοσελίδα προσφέρεται από τη μη κερδοσκοπική οργάνωση Princeton Review Foundation που λειτουργεί από το 1987 με έδρα την Νέα Υόρκη. Στόχος της, όπως αναφέρει, είναι να προσφέρει εκπαιδευτικές υπηρεσίες σε μαθητές λυκείου με χαμηλό εισόδημα. Στην ιστοσελίδα προσφέρεται δωρεάν στα αγγλικά το «The Princeton Review Career Quiz».

2. Δεν αναφέρονται πληροφορίες για τους δημιουργούς του τεστ, τη θεωρητική βάση, τη στάθμιση, τον έλεγχο ειλικρίνειας, την εγκυρότητα και την αξιοπιστία του.

3. Το τεστ περιλαμβάνει 24 ζεύγη προτάσεων σε καθένα από τα οποία ο χρήστης πρέπει να σημειώσει ποιο του ταιριάζει περισσότερο (πχ.: α) «Θα προτιμούσα να γίνω λογιστής» ή β) «Θα προτιμούσα να γίνω συντάκτης σε εφημερίδα»). Η διάρκεια του τεστ-κουίζ είναι μόλις 5’. Όπως υποστηρίζουν οι συντελεστές του, η συμπεριφορά του ατόμου μπορεί να ειδωθεί με δύο τρόπους: «κανονική» όταν όλα πηγαίνουν καλά και «αγχωμένη» όταν δεν πηγαίνουν. Επίσης, υπάρχουν δύο είδη κινήτρων: «ενδιαφέροντα» και «ανάγκες». Αν οι ανάγκες δεν ικανοποιούνται τότε οδηγείται σε αγχωτικές καταστάσεις. Οι 4 κατηγορίες συμπεριφορών (ενδιαφέροντα, συνήθειες, ανάγκες, άγχη) παρομοιάζονται με 4 χρώματα. Το τεστ αυτό δείχνει τα επαγγέλματα που ταιριάζουν με τα χρώματα των ενδιαφερόντων και του στυλ που δημιούργησε ο χρήστης. Κάθε χρώμα έχει διαφορετικό μήνυμα: κόκκινο=επίσπευση, πράσσινο=επικοινωνία, μπλε=σχεδιασμός, κίτρινο=διοίκηση.

4. Η εξατομικευμένη έκθεση αποτελεσμάτων περιέχει το χρώμα που ταιριάζει στο ενδιαφέρον του ατόμου και το στυλ του και παρέχεται μια σύντομη ερμηνεία.

5. Η ιστοσελίδα προσφέρει πλούσιο πληροφοριακό υλικό για τα Πανεπιστήμια, τις εξετάσεις, τις υποτροφίες, τα φοιτητικά δάνεια κλπ. Ωστόσο η έλλειψη αναγνωρισμένου θεωρητικού υποβάθρου, το ιδιαίτερα περιορισμένο ερωτηματολόγιό του, η ασάφεια στόχων ως προς τη Σ-Ε.Π. και οι άλλες προφανείς του ελλείψεις, αποτελούν σοβαρά μειονεκτήματα. Ειδική αξιολόγηση 7/10. Γενική αξιολόγηση 3/10.

ΧΙIΙ. www.humanmetrics.com

1.Η ιστοσελίδα προσφέρεται από την εταιρεία Humanmetrics με βάση τον Καναδά και το Ισραήλ και λειτουργεί από 1996 προσφέροντας τεστ προσωπικότητας μέσω του διαδικτύου. Στην ιστοσελίδα παρέχεται δωρεάν το Jung typology test.

2. Το τεστ βασίζεται στη θεωρία του Carl Jung και της Isabel Briggs-Myers. Όμως, εκτός από μια σχετικά μικρή θεωρητική περιγραφή, οι συντελεστές της δεν παρέχουν περισσότερα στοιχεία για την αξιοπιστία, την εγκυρότητα, τη στάθμιση και τον έλεγχο ειλικρίνειας. 

3. Ο χρήστης απαντά με ΝΑΙ ή ΟΧΙ σε 72 προτάσεις που σχετίζονται με χαρακτηριστικά προσωπικότητας πχ: «Σχεδόν ποτέ δεν καθυστερείς σε ραντεβού». Θα πρέπει να σημειωθεί, ότι δεν είναι απαραίτητο να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις. Η διάρκεια συμπλήρωσής του είναι μόλις 10’ λεπτά της ώρας.

4. Τα αποτελέσματα εμφανίζονται άμεσα και περιλαμβάνουν συνδυασμό των γραμμάτων που αντιπροσωπεύουν τις προτιμήσεις του ατόμου (βλ. παραπάνω). Ο χρήστης μπορεί να διαβάσει την ερμηνεία τους, όπως αυτή δίνεται από τον Keirsey D. και J. Butt και M.M. Heiss.

5. Η ιστοσελίδα προσφέρει και άλλα τεστ (τεστ γάμου, ηθικής, ρίσκου, δυναμισμού κλπ). Η ειδική αξιολόγησή της είναι 5/10. Το περιορισμένο ερωτηματολόγιο και η μικρή διάρκεια χορήγησης, όπως και η έλλειψη καθαρότητας στόχων και τα άλλα δεδομένα και κριτήρια οδηγούν στο να αξιολογηθεί με 3/10.

XIV. www.careermaze.com/

1. Η ιστοσελίδα έχει τη βάση της στη Φλόριντα των ΗΠΑ και διαθέτει το τεστ Career Maze στην αγγλική γλώσσα με κόστος 19,95$.

2. Επικεντρώνεται σε επαγγελματικά ενδιαφέροντα με θεωρητικό υπόβαθρο την τεχνογνωσία Omnia Profile® η οποία χρησιμοποιείται από εταιρείες για την επιλογή προσωπικού. Δεν αναφέρονται στοιχεία για την αξιοπιστία και την εγκυρότητά του ή τον έλεγχο ειλικρίνειας.

3. Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από δύο ενότητες. Στην πρώτη ενότητα δίνονται 80 επίθετα-χαρακτηριστικά (πχ «υπομονετικός», «δίκαιος») από τα οποία ο χρήστης καλείται να επιλέξει ποια από αυτά θεωρεί ότι οι οικείοι του έχουν χρησιμοποιήσει στο παρελθόν για να τον περιγράψουν. Η δεύτερη ενότητα περιέχει τα ίδια 80 χαρακτηριστικά από τα οποία ο χρήστης πρέπει να επιλέξει ποια θεωρεί εκείνος ότι του ταιριάζουν περισσότερο. Η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου διαρκεί 10’.

4. Η έκθεση με τα αποτελέσματα βγαίνει αυτόματα μέσω του διαδικτύου και εντοπίζει κυρίως α) το προσωπικό στυλ συμπεριφοράς και β) το είδος των επαγγελμάτων που ταιριάζει σε αυτό. Προκειμένου να αξιολογηθεί ο τρόπος συμπεριφοράς αναλύονται 4 παράγοντες: α) ο τρόπος που το άτομο θέτει και πραγματοποιεί τους στόχους του, β) ο τρόπος που αλληλεπιδρά με τους άλλους, γ) ο φυσικός ρυθμός και δ) τι αναζητά όταν του δίνεται ευθύνη. Στη συνέχεια αναλύονται όλα τα χαρακτηριστικά του και ακολούθως καθορίζονται οι 10 επαγγελματικές κατηγορίες που ταιριάζουν με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του χρήστη και παρέχονται επιλεγμένα επαγγέλματα.

5. Η ιστοσελίδα προσφέρει εκτεταμένη αρθρογραφία σχετικά με τη σύνταξη του βιογραφικού, τα Πανεπιστήμια, τη συνέντευξη εργασίας κλπ. Το θεωρητικό της υπόβαθρο είναι αξιόλογο αλλά δεν παρέχονται στοιχεία για την αξιοπιστία, την εγκυρότητα και τη στάθμιση. Ειδική αξιολόγηση 5/10. Γενική αξιολόγηση 3/10.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Anastasi, A. (1997). Psychological testing (7th ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall

Association of Computer-Based Systems for Career Information: (1998). 1998 directory of state-based career information delivery systems. Alexandria, VA: ACSCI Administrative Office, 6613 Benson Drive.

Association of Computer-Based Systems for Career Information. (1993). Handbook of standards for the operation of computer-based career information systems (3rd ed.). Alexandria, VA:Author

Ballantine, M. (1997). The use of computers in career development in UK organizations. Career Planning and Adult Development Journal, 11, 14-20

Bartram, D. (1999). Testing and the Internet: Current realities, issues and future possibilities. Selection and Development Review, 15(6), 3-12

Bartram, D. (1997). Distance assessment: Psychological assessment through the Internet. Selection and Development Review, 13(3), 15-19.

Cairo, P.C. (1977). Annotated bibliography on computer-assisted counseling and guidance (Technical Report TR-77-A1).  U.S. Army Research Institute for the Behavioral and Social Sciences.

Chartrand, J.M., & Walsh, W.B. (2001). Career assessment: Changes and trends. In F.T.L. Leong & A. Barak (Eds.), Contemporary models in vocational psychology (pp. 231-255). Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum

Clyde, J.S. (1979). Computerized career information and guidance systems. Columbus, OH: The Ohio State University, ERIC Clearinghouse on Adult, Career, and Vocational Education. (ERIC Document Reproduction Service No. ED 179 764)

Dictionary of occupational titles (4th ed.) (1991). Washington, DC: U.S. Department of Labor, Employment and Training Administration.

Gati, I. (1996). Computer-assisted career counseling: Challenges and prospects. In M.L. Savickas & B.W. Walsh (Eds.). Handbook of career counseling theory and practice (pp. 169-190). Palo Alto, CA: Davies-Black Publishing

Gore, P.A., Jr., & Leuwerke, W.C. (2000). Information technology for career assessment on the Internet. Journal of Career Assessment, 8, 3-20

Harris-Bowlsbey, J. (1997). Technology and career planning: The next generation. Guidance & Counseling, 112,3.

Harris-Bowlsbey, J. (1995).Career planning and computer – based systems: Models of integration. Guidance & Counseling, 10, 25-31

Hinkle, J.S. (1992). Computer-assisted career guidance and single-subject research: A scientist –practitioner approach. Journal of Counseling & Development, 70, 391-396

Holland, J.L. (1997). Making vocational choices: A theory of vocational personalities and work environments. New Jersey: Englewood Cliffs.

Holland, J.L. (1973). Making vocational choices: A theory of careers. New Jersey: Englewood Cliffs.

Katz, M.R. (1990). Yesterday, today, and tomorrow. In J.P. Sampson, Jr. & R.C.

Keirsey, D. (1998). Please understand me II. Del Mar, CA:Prometheus Nemesis Books

Kuder, G.F. (1956). Kuder preference record, From D. Chicago, IL:Science Research Associates

Meyer, G. J., Finn, S.E., Eyde, L. D., Kay, G.G., Moreland, K.L., Dies, R.R., et al. (2001). Psychological testing and psychological assessment: A review of evidence and issues. American Psychologist, 56, 128-165

Myers, I.B. (1962). Myers-Briggs Type Indicator. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press

National Career Development Association. (1998). Standards for the use of the Internet for provision of career information and planning services. Columbus, OH:Author

Niles, S. G., & Harris-Bowlsbey, J. (2002). Career development interventions in the 21st century. Upper Saddle River, NJ: Merrill Prentice Hall

Oliver, L.W., & Zack, J.S. (1999). Career assessment on the Internet: An exploratory study. Journal of Career Assessment, 8, 323-356

Parsons, F. (1909). Choosing a vocation. Boston: Houghton-Mifflin

Prince, J.P., Chartrand, J.M., & Silver, D.G. (2000). Constructing a quality career assessment site. Journal of Career Assessment, 8, 55-67.

Prince, J.P. (1999). Interests/skills checklist. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press

Reile, D.M., & Harris-Bowlsbey, J. (2000). Using the Internet in career planning and assessment. Journal of Career Assessment, 8, 69-84

Riley, M. (1997). A World Wide Web Guide to Self-Assessment Tools, National Business Employment Weekly July 14, 1997, Wall Street Journal Interactive, Dow Jones & Company

Sampson, J.P., Jr. (2000). Using the Internet to enhance testing in counseling. Journal of counseling and Development, 78, 348-356

Sampson, J.P., & Lumsden, J.A. (2000). Ethical issues in the design and use of Internet-based career assessment. Journal of Career Assessment, 8, 21-35

Super, D.E., Starishevsky, R., Matlin, N., & Jordaan, J.P. (1963). Career development: Self-concept theory. Princeton, NJ: College Entrance Examination Board

Quenk, N.L. (1999). Essentials of Myers-Briggs Type Indicator assessment (2nd ed.). Toronto, Canada: Wiley

Turner, S.M., DeMers, S.T., Fox, H.R., & Reed, G.M. (2001). APA’s guidelines for test user qualifications. American Psychologist, 56, 1099-1113

Walsh, W.B., & Betz, N.E. (2000). Tests and assessment (4th ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall

William, T. R. (1998). Using technology to deliver career services. Association Management, 50, 12

Zunker, V.G., & Norris, D.S. (1998). Using assessment results for career development (5th ed.). Pacific Grove, CA: Brooks-Cole


[1] Βλ. Association of Computer-Based Systems for Career Information (1993).

[2] Σχετικές πληροφορίες βλ. NCDA (1998).

[3] Οι ειδικοί από τους οποίους ζητήθηκε η σχετική αξιολόγηση είναι οι εξής: Γιάννης Καράμπελας, Θανάσης Φονιάς, Γιώργος Δούκας, Χρήστος Αλεξανδράκης, Δημήτρης Τσουκαλάς.

[4] Σχετικά με τη δομή των ενοτήτων βλ. παραπάνω.