Θεόδωρος Κατσανέβας

Περίληψη

Στο άρθρο γίνεται ανασκόπηση των προβλέψεων των επαγγελματικών προοπτικών της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα σε έρευνές μας πριν από δύο δεκαετίες που δημοσιεύτηκαν σε περιοδικά βιβλία και ειδικότερα στην Επιθεώρηση Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού της  ΕΛΕ.ΣΥ.Π. του Μαρτίου-Ιουνίου 2003. Η σύγκριση μεταξύ των τότε και των σημερινών δεδομένων και προβλέψεων, αποδεικνύει την σχεδόν πλήρη ευστοχία τους στη σημερινή  πραγματικότητα. Επιβεβαιώθηκαν οι σχετικές επισημάνσεις πριν από είκοσι χρόνια όσον αφορά την  αναντιστοιχία μεταξύ του εκπαιδευτικού συστήματος με τις ανάγκες της  αγοράς εργασίας, γεγονός που οδηγεί στην υπέρμετρη διόγκωση της διαρθρωτικής ανεργίας. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα τότε και τώρα, συνεχίζει να παράγει ανέργους. περισσότερους από όσους χρειαζόμαστε γιατρούς, δικηγόρους, δημοσιογράφους, φιλόλογους, θεολόγους,αρχαιολόγους, σε αντίθεση με την υψηλή ζήτηση που υπάρχει για επιστήμονες της πληροφορικής και των νέων τεχνολογιών αλλά και ορισμένων άλλων ειδικοτήτων. Εκτίθεται συνοπτικά η μεθοδολογία και ο τρόπος παρουσίασης της έρευνας η οποία είναι προσαρμοσμένη στην καθημερινή πραγματικότητα και αξιοποιείται για σκοπούς επαγγελματικού προσανατολισμού από το ευρύ κοινό. Γίνεται αναφορά στις θεμιτές αμφισβητήσεις για την εγκυρότητα των προβλέψεων, οι οποίες αντικρούονται με λογικά επιχειρήματα αλλά κυρίως από την απτή πραγματικότητα. Επισημαίνεται η σημασία των προβλέψεων αλλά και το γεγονός ότι, κάθε άλλο παρά πρέπει να αποτελούν το μοναδικό κριτήριο για επιλογές σταδιοδρομίας, αλλά να συνδυάζονται με άλλους παράγοντες και ειδικότερα με τις επαγγελματικές κλίσεις του κάθε ατόμου, και κατά δεύτερο λόγο, με τις εκπαιδευτικές επιδόσεις, τη θέληση και τα οικογενειακά του δεδομένα. Στα πλαίσια αυτά αναπτύξαμε την θεωρία και πρακτική του  « χρυσού κανόνα για τις επιλογές σταδιοδρομίας».

The confirmation of forecasts for career prospects two decades ago and their importance to career guidance

Theodore Katsanevas

Abstract

This article reviews the forecasts of the labour market prospects in Greece in our surveys two decades ago, which where published in periodicals, books  and in particular in the Review of Counseling and Guidance of the Hellenic Society of Counseling and Guidance in May-July 2003. The comparison between then and today’s data and forecasts, proves their relevance to today’s reality. Twenty years ago, relevant observations about the mismatch between the education system and labour market needs were confirmed, leading to an excessive influx of structural unemployment. Our education system then and now, continues to produce unemployed, more than we need doctors, lawyers, journalists, philologists, theologians, archaeologists, as opposed to the high demand for information scientists and new technologies and some other specialties. The methodology of the research that is adapted to reality and utilized for career guidance purposes by the general public is briefly presented. Reference is made to legitimate disputes about the validity of forecasts, which are contradicted by reasonable arguments but mainly by tangible reality. The importance of predictions is highlighted, but it is also stressed that they should not be the only criterion for career choices but they must be combined with other factors, and in particular with each person’s occupational slopes, and secondly, with his/her performance, will and family background. In this context we have developed the theory and practice of the ‘golden rule for career choices’.

1.Εισαγωγή

Πριν από  περισσότερα από 20-25 χρόνια, δημοσιεύθηκαν οι πρώτες μας έρευνες των προβλέψεων για τις προοπτικές της αγοράς εργασίας και των επαγγελμάτων, αρχικά στον Οικονομικό Ταχυδρόμο  και αργότερα σε διάφορα περιοδικά, εφημερίδες, βιβλία, ιστοσελίδες αλλά και σε επίσημη έκδοση του Υπουργείου Παιδείας[1]. Οι προβλέψεις  επικεντρώνονται σε 700 επαγγέλματα που ταξινομούνται σε μεγάλες επαγγελματικές κατηγορίες και αφορούν επαγγέλματα της καθημερινότητας με αναγνωρίσιμες ορολογίες επαγγελμάτων. Σε συνδυασμό με τον φιλικό τρόπο παρουσίασης τους, οι προβλέψεις αθτές ήταν και είναι εύκολα κατανοητές για αυτό και αξιοποιήθηκαν μαζικά από το ευρύ κοινό για σκοπούς επαγγελματικού προσανατολισμού αλλά και για άλλες έρευνες.( Heijke, L Borghans) [2] Οι προβλέψεις στηρίχθηκαν σε  πρωτογενείς έρευνες που έγιναν με συγκεκριμένη μεθοδολογία και τη συνδρομή συνεργατών και φοιτητών μου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Βασική διαπίστωση των σχετικών δημοσιεύσεων ήταν ο επερχόμενος κορεσμός σε ορισμένα  κλασικά επαγγέλματα όπως του γιατρού, του οδοντίατρου, του δικηγόρου, του δημοσιογράφου, του φιλόλογου κλπ. Και αντίθετα, διαπιστώθηκαν οι θετικές προοπτικές σε επαγγέλματα της πληροφορικής, της τεχνολογίας, του τουρισμού, του επισιτισμού, των μεταφορών, επαγγέλματα που έχουν σχέση με τη γη και τη θάλασσα. Επισημάνθηκε με ιδιαίτερη έμφαση, η σοβαρή αναντιστοιχία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, με συνέπεια τη διόγκωση της «διαρθρωτικής ανεργίας» που εκτιμούμε ότι, ανέρχεται σε ποσοστό της τάξης του 5-7%.( katsanevas-Livanos)[3]. Σε σχέση με το φαινόμενο αυτό, αναφέραμε σε πολλές δημοσιεύσεις μας ότι, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα παράγει ανέργους[4]

Η συζήτηση για τις προβλέψεις

Όπως συμβαίνει συχνά με πρωτοποριακές ερευνητικές προσπάθειες, υπήρξαν αρκετές αντιδράσεις για τις προβλέψεις και τις διαπιστώσεις μας. Αμφισβητήθηκε η μεθοδολογία αλλά ακόμα περισσότερο η δυνατότητα ή και η σκοπιμότητα των προβλέψεων. Υποστηρίχθηκε ότι, η παιδεία είναι αυτοσκοπός και δεν πρέπει να γίνεται  σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Ειπώθηκε ότι, είναι αδύνατο να υπάρξουν μεσομακροπρόθεσμες προβλέψεις γιατί τα δεδομένα αλλάζουν απρόβλεπτα και κατά συνέπεια, δεν μπορεί να στηριχθεί σε αυτές  ο επαγγελματικός προσανατολισμός και κυρίως ο σχολικός επαγγελματικός προσανατολισμός. Γεγονός είναι ότι, η άποψη που υποστηρίζει πως η παιδεία είναι αυτοσκοπός είχε κάποια βάση σε παλαιότερες εποχές, όταν η εκπαίδευση ήταν προνόμιο των γόνων εύπορων οικογενειών, οι οποίοι είχαν εξασφαλισμένο το οικονομικό και εργασιακό τους μέλλον. Σήμερα, πολύ δύσκολα κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει αποδεκτό, αν ληφθεί υπόψη ο μαζικός χαρακτήρας της παιδείας, οι αυξημένες απαιτήσεις παραγωγικότητας και εξειδικευμένων γνώσεων, η υψηλή ανεργία και οι ανάγκες ορθολογικού καταμερισμού του ανθρώπινου δυναμικού, ανάλογα με την παραγωγική διάρθρωση της οικονομίας. Επί πλέον, είναι αναμενόμενο όταν υπάρχει κατάλληλη πληροφόρηση για τα κορεσμένα επαγγέλματα, πολλοί νέοι να στραφούν σε άλλα με ανερχόμενες προοπτικές. Έτσι, «θα επιτευχθεί με τρόπο δημοκρατικό, χωρίς κανέναν καταναγκασμό, η εναρμόνιση των κοινωνικοοικονομικών αναγκών της χώρας σε ειδικευμένο δυναμικό και των επαγγελματικών τάσεων και των φιλοδοξιών των νέων και των γονιών τους»( Κασσωτάκης)[5]. Επισημαίνεται εδώ ότι, η εκπαίδευση ενός επιστήμονα γιατρού μηχανικού κλπ., εκτιμάται ότι κοστίζει στην οικογένειά του και το ελληνικό δημόσιο ποσά της τάξης των 200.000- 300.000 ευρώ. Από τους περισσότερους από 500.000 Έλληνες που μετανάστευσαν στο εξωτερικό στην τελευταία οχταετία, το 90% είχαν πτυχίο Πανεπιστημίου και το 64% είχε μεταπτυχιακό δίπλωμα. Σύμφωνα με έρευνα της Endeavor Greece[6],στις χώρες όπου έχουν μεταναστεύσει μεταναστεύουν οι Έλληνες εκτιμάται ότι παράγουν 129 δισ. ευρώ συνολικά και 9,1 δισ. ευρώ σε φόρους,ενώ η χώρα μας δαπανά 8 δισ. ευρώ ετησίως για την εκπαίδευση αυτών των ατόμων που συνιστούν το νούμερο ένα εξαγώγιμο προϊόν της Ελλάδας. Αυτό το πολύτιμο και ακριβό ανθρώπινο δυναμικό χάνεται για εμάς και χαρίζεται σε τρίτες χώρες (D.Theodoropoulos et al,)[7]. Ο ισχυρισμός ότι, δεν μπορεί να γίνουν μεσομακροπρόθεσμες προβλέψεις γιατί τα δεδομένα αλλάζουν απρόβλεπτα επίσης δεν ευσταθεί. Η εξέλιξη της τεχνολογίας είναι σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμη και κατά συνέπεια το ίδιο ισχύει για τις προοπτικές των επαγγελμάτων που ακολουθούν τη μετεξέλιξη της τεχνολογίας.(T (Sakutukwa, HS Yang ) [8] Το μόνο που δεν μπορεί να προβλεφθεί είναι, κάποιες επιμέρους θεσμικές αλλαγές που επιβάλλονται με πολιτικές αποφάσεις, οι οποίες όμως δεν αφορούν το σύνολο αλλά μόνο ορισμένα επαγγέλματα. Τέτοια περίπτωση ήταν λχ. αυτή των αδιόριστων εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, το σύνολο των οποίων αποκαταστάθηκε εργασιακά ύστερα από τη δημιουργία του ολοήμερου σχολίου στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Όμως, το γεγονός ότι, οι νέες τεχνολογίες αυξάνουν αλματωδώς την παρουσία τους, είναι προφανώς προβλέψιμο, με συνέπεια να γνωρίζουμε τις πολύ θετικές προοπτικές των συναφών επαγγελμάτων στο μέλλον.

Αξιόπιστες οι προβλέψεις για τα επόμενα 10-20 χρόνια

Ύστερα από την επιβεβαίωση των προβλέψεών, όπως αποδεικνύεται ποιο κάτω, τώρα πλέον εκτιμούμε ότι μπορεί να αφορούν διάστημα με ορίζοντα 10-20 ετών, ενώ είναι επίσης ενδεικτικές για τις γενικότερες τάσεις σε ακόμα μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα. Στο μεσοδιάστημα, εφόσον δε μεσολαβήσουν ακραία ή εντελώς απρόβλεπτα γεγονότα, μπορεί να υπάρξουν οριακές διαφοροποιήσεις που όμως δεν αλλοιώνουν τις γενικότερες τάσεις και προοπτικές της. Οι ειδικότητες μορεί να διαφοροποιούνται αλλά όχι οι γενικότερες επαγγελματικές τάσεις, Οι όποιες πολύ αρνητικές προοπτικές για ορισμένες κατηγορίες επαγγελμάτων, όπως προβλέπονται σήμερα, είναι απίθανο να μεταστραφούν σε πολύ θετικές στο διάστημα της επόμενης δεκαετίας ή εικοσαετίας και το αντίστροφο. Αλλά και αυτές οι οριακές μεταστροφές των τάσεων στην αγορά εργασίας είναι αναγκαίο να παρακολουθούνται και να καταγράφονται, αφού έτσι παρέχεται η δυνατότητα έγκαιρης πληροφόρησης για όσους επιθυμούν να εγκαταλείψουν κορεσμένα επαγγέλματα ή ειδικότητες και να μεταπηδήσουν σε κάποια άλλα με ανερχόμενες προοπτικές. Άλλωστε, ο σύγχρονος επαγγελματικός προσανατολισμός αντιμετωπίζεται σήμερα όχι ως στατικό φαινόμενο, αλλά ως εξελικτική διαδικασία σταδιοδρομίας ( Swanson, J., Fouad, N. Peterson, N., Gonzales, R. Κλπ)[9]. Γενικότερα, οι όποιες αμφισβητήσεις  ανατρέπονται από την ίδια την πραγματικότητα. Ανατρέχοντας στις προβλέψεις  που έγιναν πριν από δύο δεκαετίες, διαπιστώνεται η σχεδόν απόλυτη ευστοχία τους. Αυτό φαίνεται καθαρά από τον πίνακα με ενδεικτικές περιπτώσεις προοπτικών επιλεγμένων επαγγελμάτων που δημοσιεύτηκε σε άρθρο του υπογράφοντος στην Επιθεώρηση Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού το 2003 ( τεύχος 64-65, Μάρτιος –Ιούνιος 2003, σελ.59)[10].

Πίνακας 1

Προβλέψεις προοπτικών επιλεγμένων επαγγελμάτων ( 2003)

Επαγγέλματα με αρνητικές ή πολύ αρνητικές προοπτικές

Γιατρός, Οδοντίατρος, Φαρμακοποιός, Βιολόγος, Χημικός, Χημικός μηχανικός, Γεωλόγος, Μεταλλειολόγος, Ναυπηγός, Αεροναυπηγός, Τεχνολόγος ενέργειας, Δικηγόρος, Δημοσιογράφος, Ηθοποιός, Μουσικός, Σκηνοθέτης, Ζωγράφος, Καθηγητής γυμνασίου, Νηπιαγωγός, Φιλόλογος, Θεολόγος, Ιστορικός, Αρχαιολόγος, Διεθνολόγος, Κοινωνιολόγος, Πολιτικός επιστήμονας, Χρηματιστής, Σεισμολόγος, Αστρονόμος, Γενετιστής, Βρεφονηπιοκόμος, Τεχνολόγος ή τεχνικός πετρελαίων ή ναυπηγείων,Αεροσυνοδός, Ηχολήπτης, Παραγωγός ραδιοφώνου, Μακιγιέρ.

Επαγγέλματα με θετικές ή πολύ θετικές προοπτικές

Πληροφορικός, Πληροφορικός δικτύων, Πληροφορικός-Οικονομολόγος, Πληροφορικός-Μηχανολόγος, Τεχνολόγος-Πληροφορικός,Πληροφορικός τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικός ψηφιακής εικόνας,Τεχνολόγος ή τεχνικός γραφικών τεχνών και εκτυπώσεων, Γραφίστας,Οικονομολόγος, Οικονομολόγος διοίκησης ή πωλήσεων, Φοροτεχνικός, Οικονομολόγος-Μηχανολόγος, Οικονομολόγος πωλήσεων, Πωλητής,Στέλεχος τουριστικών επιχειρήσεων, Γυμναστής, Ξεναγός, Μεταφραστής,Πιλότος, Εμποροπλοίαρχος, Μηχανικός εμπορικού ναυτικού, Οδηγός επαγγελματικού αυτοκινήτου, Τεχνολόγος μουσικών οργάνων, Τεχνολόγος ιατρικών μηχανημάτων και εργαστηρίων,Τεχνολόγος-Ακτινολόγος, Ψυχολόγος, Νοσηλευτής, Φυσιοθεραπευτής,Μηχανολόγος μηχανικός, Πολιτικός μηχανικός,

Μηχανολόγος διοίκησης έργων, Μηχανολόγος ή Τεχνολόγος τροφίμων, Ελεγκτής ποιότητας, Επιμελητής εκδόσεων, Ιχθυοκαλλιεργητής,Γεωπόνος σύγχρονων καλλιεργειών, Γεωπόνος θερμοκηπίων, Τεχνολόγος-Ζωοτεχνικός, Ποτοποιός-Οινολόγος, Υδραυλικός, Ψυκτικός, Ηλεκτρολόγος, Ηλεκτροτεχνίτης, Σοβατζής, Επιπλοποιός, Αλουμινάς,Κομμωτής, Μάγειρας, Ζαχαροπλάστης, Διακοσμητής,Νοσοκόμος, Ειδικός για ΑΜΕΑ, Ειδικός αισθητικής

Από τις ως άνω προβλέψεις, μόνο σε δύο περιπτώσεις υπάρχει μερική ανατροπή των προβλέψεων όσον αφορά τη σημερινή πραγματικότητα. Σε αυτές  του χημικού – μηχανικού και του τεχνολόγου-τεχνικού πετρελαίων, των οποίων οι τότε  αρνητικές προοπτικές, σήμερα θεωρούνται σχετικά βελτιωμένες κυρίως λόγω της μεγάλης ανάπτυξης της χρήσης του φυσικού αερίου. Σχετικά βελτιωμένη είναι η θέση του γεωλόγου –μεταλλειολόγου και ελαφρώς δυσμενέστερη του γυμναστή και του ψυχολόγου, λόγω του μεγάλου αριθμού αποφοίτων στους κλάδους αυτούς. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις, οι προβλέψεις επιβεβαιώνονται από τη σημερινή πραγματικότητα, πολλά  χρόνια μετά τη δημοσίευση της έρευνας που αναφέρεται και το σχετικό άρθρο στο περιοδικό της ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π. Παρόμοιες προβλέψεις με ελάχιστες αποκλίσεις σε σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα σε επιλεγμένα και συνολικά στα 700 επαγγέλματα των οποίων οι τάσεις παρακολουθούνται από την έρευνα, εμφανίζονται και σε πολλές προηγούμενες ή μεθύστερες δημοσιεύσεις μας σε επιστημονικά και εκλαϊκευμένα άρθρα, μελέτες, βιβλία, αναρτήσεις στο διαδίκτυο[11]

2.Οι προβλέψεις της επαγγελματικών προοπτικών σήμερα

Oι προβλέψεις αφορούν 700 επιλεγμένα επαγγέλματα ενταγμένα σε μεγάλες επαγγελματικές κατηγορίες και επικαιροποιούνται κάθε χρόνο με βάση κυλιόμενες έρευνες, τη μεθοδολογία που ακολουθείται και την τεχνογνωσία που έχει αποκτηθεί, η οποία μας επιτρέπει να επιφέρουμε επιμέρους ελάσσονες διορθώσεις εξετάζοντας τα τρέχοντα δεδομένα. Αναφέρονται στο σύνολο της χώρας και όχι στις επιμέρους περιφέρειές της στην περίπτωση των οποίων απαιτείται μια περισσότερο ενδελεχής έρευνα σε τοπικό επίπεδο. Ο πίνακας που παρατίθεται ποιο κάτω, αφορά προβλέψεις επιλεγμένων επαγγελμάτων με θετικές ή αρνητικές προοπτικές και έχει επικαιροποιηθεί και δημοσιευτεί τον Μάιο του 2019 [12]. Μια σύγκριση των δύο πινάκων 1 και 2, αναδεικνύει το γεγονός ότι, οι παλαιότερες προβλέψεις πριν από δύο δεκαετίες συμφωνούν με ελάχιστες εξαιρέσεις με τις σημερινές. (Στον ποιο κάτω πίνακα με υπογράμμιση αναφέρονται επαγγέλματα με πολύ αρνητικές ή πολύ θετικές προοπτικές στις αντίστοιχες περιπτώσεις).

Πίνακας 2

Προβλέψεις προοπτικών επιλεγμένων επαγγελμάτων ( 2019)

Επαγγέλματα με αρνητικές ή πολύ αρνητικές προοπτικές

Γιατρός, Οδοντίατρος, Φαρμακοποιός, Δικηγόρος, Δημοσιογράφος,  Χρηματιστής, Ασφαλιστής, Τραπεζικός υπάλληλος, Βιολόγος, Χημικός,  Μηχανικός,Πιλότος, Ιπτάμενος φροντιστής, Διαιτολόγος, Τεχνολόγος, Κλωστοϋφαντουργός, Ψυχολόγος, Πολιτικός Επιστήμονας, Κοινωνιολόγος, Δάσκαλος,Εκπαιδευτικός, Φιλόλογος, Θεολόγος, Ιστορικός, Αρχαιολόγος, Γεωγράφος, Λαογράφος, Ανθρωπολόγος, Διεθνολόγος, Γυμναστής, Νηπιαγωγός, Ηθοποιός, Μουσικός, Σκηνοθέτης, Χορευτής,  Θεατρολόγος, Γραφίστας, Διακοσμητής, Ενδυματολόγος, Εικονολήπτης, Ηχολήπτης, Παραγωγός ραδιοφώνου, Μακιγιέρ.

Επαγγέλματα με θετικές ή πολύ θετικές προοπτικές

Πληροφορικός, Πληροφορικός-Οικονομολόγος,Μηχανικός πληροφορικής,Πληροφορικός-Μηχανικός, Πληροφορικός-Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικός διαδικτύου, Τηλεπληροφορικός, Πληροφορικός ψηφιακής εικόνας,Ειδικός διαδικτίου,Τεχνικός κινητής τηλεφωνίας, Τεχνικός αυτοματισμών και ρομποτικής,Γεωπόνος, Γεωπόνος εναλλακτικών και οικολογικών καλλιεργειών,Οικονομολόγος, Οικονομολόγος διοίκησης ή πωλήσεων, Φοροτεχνικός, Στέλεχος τουριστικών επιχειρήσεων, Στέλεχος δημοσίων σχέσεων, Πωλητής, Ξεναγός, Εμποροπλοίαρχος,  Μηχανικός εμπορικού ναυτικού,Μηχανολόγος,Μηχανικός, Γεωλόγος,  Μεταλλειολόγος Μηχανικός ενέργειας, Τεχνικός φυσικού αερίου, Τεχνολόγος-Ακτινολόγος, Τεχνολόγος ιατρικών μηχανημάτων, Τεχνολόγος τροφίμων, Ελεγκτής ποιότητας, Τεχνολόγος μουσικών οργάνων, Κοινωνικός Λειτουργός, Ειδικός για ΑΜΕΑ,  Νοσηλευτής, Βοηθός νοσοκόμος, Αισθητικός, Λογοθεραπευτής, Φυσιοθεραπευτής, Ιατρικός επισκέπτης, Γεωπόνος, Τεχνολόγος- Ζωοτεχνικός, Κτηνίατρος, Ιχθυολόγος, Ποτοποιός, Οινολόγος, Μάγειρας, Ζαχαροπλάστης, Κομμωτής, Ειδικός ονυχοπλαστικής, Επιπλοποιός, Ξυλουργός, Καραβομαραγκός, Ηλεκτρολόγος, Ηλεκτροτεχνίτης, Ψυκτικός, Υδραυλικός, Σοβατζής, Πλακάς, Μαρμαράς, Αλουμινάς, Ιδιωτικός αστυνομικός ασφαλείας, Κηπουρός, Επαγγελματίας οδηγός,Χειριστής βαρέων οχημάτων και κλάρκ,  Παρκαδόρος, Διανομέας εμπορευμάτων και έτοιμου φαγητού,  Οικιακός βοηθός, Φορτοεκφορτωτής.

Σύμφωνα με την τελευταία επικαιροποίηση της έρευνας , οι τρέχουσες προοπτικές απασχόλησης έχουν πολύ συνοπτικά ως έξής.

2.1 Θετικές προοπτικές απασχόλησης για λογιστές, πληροφορικούς, μηχανολόγους

Όπως και στο παρελθόν, τα επαγγέλματα της πληροφορικής, των τηλεπικοινωνιών, του διαδικτύου, εμφανίζουν αποτελούν τη μεγάλη λεωφόρο του μέλλοντος με πολυδιάστατες ευκαιρίες εργασίας, με πολύ θετικές άμεσες και μεσομακροπρόθεσμες προοπτικές. Στα επόμενα 10-20 χρόνια, άνω του 70% των απασχολούμενων στις ανεπτυγμένες χώρες θα απασχολείται στον ευρύτερο τομέα της πληροφορικής ή σε εργασίες άμεσες συνδεδεμένες μαζί του. Ο ευρύτερος κλάδος των οικονομικών επαγγελμάτων για στελέχη επιχειρήσεων, γραμματείς, υπάλληλους γραφείων κάθε κατηγορίας, παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα απορροφητικότητας. Εξαίρεση αποτελούν οι ορκωτοί ελεγκτές, οι φοροτεχνικοί, οι λογιστές και κατά δεύτερο λόγο, οι  έμπειροι πωλητές, ιδιαίτερα σε προϊόντα σύγχρονης τεχνολογίας, και τηλεπικοινωνιών. Ιδιαίτερα αρνητική είναι η κατάσταση στον τραπεζικό και ασφαλιστικό κλάδο, γεγονός που οφείλεται στην ορμητική εισβολή των νέων τεχνολογιών στο συναφή τομέα. Σχετικά καλύτερες ευκαιρίες  έχουν οι απόφοιτοι οικονομικών επιστημών όταν συνδυάζουν γνώσεις πληροφορικής, διαδικτύου, καινοτομικών δραστηριοτήτων και σύγχρονων αγροτικών καλλιεργειών. Οι οικονομολόγοι ενέργειας, έχουν αρκετές προοπτικές εργασίας. Στις ευρωπαϊκές και στις αραβικές χώρες του κόλπου, στρέφονται πολιτικοί μηχανικοί, αρχιτέκτονες, υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, τεχνίτες κατασκευών, κλπ. Η κατάσταση για τους μηχανολόγους-μηχανικούς, εμφανίζεται σχετικά ικανοποιητική, όπως και για τους γεωλόγους, μηχανολόγους μεταλλείων και ορυκτών πόρων,  τους χημικούς μηχανικούς, τεχνολόγους φυσικού αερίου, μηχανικούς ενέργειας. Τα  «πράσινα επαγγέλματα», μηχανικοί και οικονομολόγοι περιβάλλοντος, δασολόγοι, κλπ., δεν παρουσιάζονται σοβαρές διέξοδους όπως υποστηρίζεται. Ειδικοί στις πιστοποιήσεις ποιότητας σε διάφορους τομείς έχουν καλές προοπτικές. Σε μικρομεσαίο επίπεδο επαγγελμάτων, ευκαιρίες εργασίας υπάρχουν για  ξυλουργούς, επιπλοποιούς, ναυπηγοξυλουργούς, όπου όμως οι περισσότεροι νέοι αρνούνται να απασχοληθούν. Θέσεις προσωρινής απασχόλησης υφίστανται για το δύσκολο και επικίνδυνο επάγγελμα των διανομέων φαγητού και εμπορευμάτων, όπως και για τους παρκαδόρους. Η οικονομική κρίση και η μαζική έλευση μεταναστών, έχει πλήξει ακόμα και βοηθητικά επαγγέλματα όπως  οι οικιακοί βοηθοί, οι καθαριστές, οι baby-siters και κατά δεύτερο λόγο οι κομμωτές, ένα επάγγελμα με μεγάλο αριθμό απασχολούμενων. Παρ’ όλα αυτά στους τομείς αυτούς υπάρχουν όπως και στο παρελθόν ικανοποιητικές ευκαιρίες απασχόλησης

2.2 Η ισχυρή προοπτική του τουρισμού

Διαχρονικά, ο τουρισμός, αποτελεί τον ισχυρότερο κλάδο της ελληνικής οικονομίας με το πλεονέκτημα ότι απορροφά μεγάλο αριθμό εργαζομένων, είναι δηλ. «έντασης εργασίας»., αλλά και το μειονέκτημα ότι μεγάλο μέρος του αφορά εξαμηνιαία απασχόληση. Ευκαιρίες απασχόλησης υπάρχουν ειδικότερα για άτομα με γνώσεις και δεξιότητες δημοσίων σχέσεων. Στον επισιτισμό,  πολύ θετική παραμένει η εικόνα για τους ζαχαροπλάστες, τους μάγειρες, τους παραγωγούς  έτοιμου φαγητού.

2.3 Κορεσμένη η αγορά εργασίας για τους γιατρούς και τους οδοντίατρους

Χειροτερεύει η κατάσταση για τους γιατρούς και τους οδοντίατρου. Επιβεβαιώνονται έτσι οι προ εικοσαετίας προβλέψεις μας για την επερχόμενο υψηλό κορεσμό στα σημαντικά και επίπονα αυτά επαγγέλματα. Οι περισσότερες ιατρικές ειδικότητες είναι απελπιστικά κορεσμένες, με μικρές  εξαιρέσεις,  τους ψυχίατρους, πλαστικούς χειρούργους, ακτινοθεραπευτές και ειδικούς. Πάντοτε βέβαια θα υπάρχουν θέσεις εργασίας για υψηλού επιπέδου γιατρούς όλων των ειδικοτήτων που έχουν τις ικανότητες και τη θέληση να ακολουθήσουν το απαιτητικό αυτό επάγγελμα. Πολλοί Έλληνες νέοι γιατροί αναζητούν σήμερα εργασία στο εξωτερικό, ιδιαίτερα στη Μεγάλη Βρετανία και τη Γερμανία. Απελπιστική είναι η κατάσταση για τους οδοντίατρους χωρίς οικογενειακή παράδοση στον κλάδο. Αντίθετα, σχετικά καλύτερη είναι η εικόνα για συμπληρωματικά επαγγέλματα της υγείας και πρόνοιας, όπως νοσηλευτές, βοηθοί ακτινολόγοι, τεχνικοί ιατρικών μηχανημάτων και εργαστηρίων, αισθητικοί, κοινωνικοί λειτουργοί, και γενικότερα για επαγγέλματα ιατρικής, ψυχολογικής και κοινωνικής υποστήριξης λικιωμένων( CEDEFOP)[13]. Οι φυσιοθεραπευτές βρίσκουν δυσκολίες απασχόλησης εξ’ αιτίας του ανταγωνισμού από μετανάστες από τη Ρωσία και τη Γεωργία. Οι ευκαιρίες εργασίας των ψυχολόγων, έχουν συρρικνωθεί, λόγω μεγάλου αριθμού αποφοίτων, αν και με κατάλληλη μετεκπαίδευση, μπορούν να βρουν διεξόδους κυρίως στη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού και στη συμβουλευτική εργασίας και σταδιοδρομίας. Οριακά αρνητική είναι η κατάσταση για  τους διατροφολόγους και τους διαιτολόγους και πολύ  αρνητική για τους χημικούς, τους βιολόγους, τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι όμως, έχουν αρκετές επαγγελματικές διεξόδους σε άλλους τομείς, όπως των ιατρικών εργαστηρίων και των ιατρικών επισκεπτών ή και ευρύτερα.

2.4 Δικηγόροι, καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι στο κόκκινο

Η αγορά εργασίας των δικηγόρων που ασκούν κλασική δικηγορία στα δικαστήρια, είναι δραματικά κορεσμένη και χειροτερεύσει συνεχώς. Και εδώ επιβεβαιώνονται με δραματικό τρόπο οι προ εικοσαετίας πρόβλεψες μας. Σχετικά καλύτερη είναι η κατάσταση για εξειδικευμένους δικηγόρους στις νέες τεχνολογίες και στην οικονομία, ενώ πάντα θα υπάρχουν θέσεις εργασίας για ικανούς, επίμονους δικηγόρους με σύγχρονες γνώσεις, επικοινωνιακές δεξιότητες και οικογενειακή ή φιλική υποστήριξη. Όπως και στο παρελθόν, για όλα τα επαγγέλματα των καλών τεχνών υπάρχει έντονος κορεσμ΄ςο στην αγορά εργασιας. Πολλοί καλλιτέχνες απασχολούνται με ελάχιστη ή και μηδενική αμοιβή, ασκώντας  και άλλες περιστασιακές ενασχολήσεις. Ιδιαίτερα αρνητική είναι η εικόνα για τους ηθοποιούς και λίγο καλύτερη, κυρίως σε περιστασιακές εργασίες, για τους μουσικούς και τους χορευτές, Η αγορά εργασία των δημοσιογράφων έχει επίσης πληγεί βαρύτατα, ακόμα περισσότερο απο ότι στο παρελθόν. Εδώ, οι θέσεις εργασίας εξαφανίζονται μαζικά και πολλά νέα παιδιά υποαπασχολούνται  με ανύπαρκτες ή γλισχρες αμοιβές και απαράδεκτες συνθήκες εργασίας. Η κρίση έχει πλήξει επίσης και τον κλάδο της διαφήμισης, η οποία με αλματώδης ρυθμούς μεταφέρεται στο διαδίκτυο.

2.5 Αδιέξοδα στην εκπαίδευση με μικρές αχτίδες αισιοδοξίας

Στη εκπαίδευση, η γενικότερη εικόνα είναι ακόμα περισσότερο δυσάρεστη από τις παλαιότερες αρνητικές μας προβλέψεις. Η πληθώρα των αποφοίτων νηπιαγωγών, δασκάλων και καθηγητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δεν επιτρέπουν ελπίδες απορρόφησης στον ευρύτερο κλάδο. Αυτό αφορά και τη μέχρι πρόσφατα θετική κατάσταση στους δασκάλους. Οι μαθηματικοί και οι φυσικοί,  βρίσκουν διεξόδους σε ιδιαίτερα μαθήματα, στην πληροφορική, στην έρευνα, στη  διοίκηση επιχειρήσεων. Οι γυμναστές και άτομα με καλή φυσική κατάσταση, μπορούν να αναζητήσουν εργασία σε ιδιωτικές υπηρεσίες ασφαλείας και φύλαξης όπου εμφανίζεται αυξημένη ζήτηση, λόγω της κατακόρυφης αύξησης της εγκληματικότητας. Οι απόφοιτοι θεωρητικών σπουδών (φιλοσοφία, φιλολογία, θεολογία, ιστορία, αρχαιολογία, λαογραφία, γεωγραφία, εθνολογία, ανθρωπολογία, κλπ), έχουν ανύπαρκτες προοπτικές, αλλά μπορούν πιο εύκολα απ’ ότι οι ομόλογοί τους σε στενές, τεχνοκρατικές και κορεσμένες ειδικότητες ( γιατροί, οδοντίατροι, μηχανολόγοι, κλπ.), να μεταστραφούν, με κατάλληλη μετεκπαίδευση,  σε άλλα επαγγέλματα όπως αυτά των δημοσίων σχέσεων, του τουρισμού, της διοίκησης επιχειρήσεων, ακόμα και της πληροφορικής. Σε μεγαλύτερο βαθμό, αυτό ισχύει για τους απόφοιτους πολιτικών επιστημών και κοινωνιολογίας, εφ΄ όσον μετεκπαιδευτούν στην οικονομία και τις τεχνολογίες.

2.6 Επιστροφή στη γη και στη θάλασσα

Οι εμποροπλοίαρχοι, οι μηχανικοί και τα στελέχη του εμπορικού ναυτικού, είναι από τα λίγα επαγγέλματα που εμφανίζουν σχεδόν βέβαιη απορροφητικότητα  σήμερα όπως και παλαιότερα. Οι μεταφορές και τα logistics παρουσιάζουν ικανοποιητική εικόνα και ειδικότερα όσον αφορά τους επαγγελματίες οδηγούς,  χειριστές βαρέων οχημάτων και κλαρκ, κλπ. Στο απώτερο μέλλον όμως, πρόβλημα θα υπάρξει με την αυτοματοποίηση των μεταφορικών μέσων. Οριακά πτωτική είναι η απορροφητικότητα των πιλότων και των ιπτάμενων φροντιστών. Όπως και στο παρελθόν, έτσι και σήμερα, στη γεωργία παρουσιάζονται ιδιαίτερα ανοικτοί ορίζοντες για γεωπόνους, τεχνολόγους, γεωργίας και ιχθυοκαλλιεργειών, για όσους ασχοληθούν σοβαρά με σύγχρονες και εναλλακτικές καλλιέργειες, με την κτηνοτροφία, την παραγωγή οικολογικών και ανταγωνιστικών διεθνώς αγροτικών προϊόντων και τροφίμων. Ιδιαίτερα θετικές είναι οι προοπτικές για τους κτηνίατρους. Η επιστροφή στη γη και στη θάλασσα, η αποαστικοποίηση του πληθυσμού στη σημερινή εποχή που έχουν σμικρυνθεί οι αποστάσεις, προβάλλουν ως η περισσότερο πληθωρική εργασιακή διέξοδος  σήμερα.

3. Οι διεθνείς προβλέψεις για τις επαγγελματικές προοπτικές

Οι προβλέψεις για τις μελλοντικές τάσεις της αγοράς εργασίας και των επαγγελμάτων στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες απασχολούν πολυάριθμους ερευνητές σε διάφορους δημόσιους, ημιδημόσιους, πανεπιστημιακούς και ιδιωτικούς φορείς. (WC Choo, CC Looi )[14] Στηρίζονται σε εκτενή στατιστικά στοιχεία, εμπειρικές έρευνες και δοκιμασμένη μεθοδολογία και αναφέρονται στις προοπτικές της απασχόλησης στο σύνολο της οικονομίας, στους επιμέρους κλάδους της, αλλά και στα διάφορα επαγγέλματα και ειδικότητες. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, το Γραφείο Στατιστικών Εργασίας του Υπουργείου Εργασίας, (USA, Bureau of Labor Statistics, Department of Labor) που ασχολείται με παρόμοιες προβλέψεις τα πενήντα τελευταία χρόνια, δημοσιοποιεί τις εκτιμήσεις του μέσα από πολυάριθμα έντυπα, περιοδικές εκδόσεις και επιστημονικά περιοδικά, καθώς και στο διαδίκτυο, όπου ο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει. Στον Καναδά, το Ινστιτούτο Ανάπτυξης Ανθρώπινων Πόρων ( Human  Recourses Development Canada) κλιμακώνει τις προβλέψεις του με τον ακόλουθο τρόπο[15] :

  • Επαγγέλματα με πολύ καλές προοπτικές.
  • Επαγγέλματα με ικανοποιητικές προοπτικές.
  • Επαγγέλματα με περιορισμένες προοπτικές.

Παρόμοιες εκτιμήσεις προβλέψεων γίνονται σε άλλες χώρες από διάφορους φορείς, όπως το Υπουργείο Παιδείας και Εργασίας της Μ. Βρετανίας, το Ινστιτούτο Ερευνών Απασχόλησης του Πανεπιστημίου Warwick της Αγγλίας (Institute for Employment Research, University of Warwick ), η Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία της Ιρλανδίας το γραφείο Στατιστικής της Αυστραλίας, η Αρχή Βιομηχανικής Καταρτίσεως Κύπρου, η οποία αναφέρεται και στην ορολογία «Ισοζύγιο Εργατικού Δυναμικού» κτλ. To Ευρωπαικό Κέντρο για την Ανάπτυξη της επαγγελματικής κατάρτισης CEDEFOP με έδρα τη Θεσσαλονίκη ασχολείται επίσης με προβλέψεις[16]. Υπο την αιγίδα του ελληνικού υπουργείου. Στην Ελλάδα, το Εθνικό Ινστιτούτο Εργασίας και Ανθρώπινου Δυναμικού έχει αναπτύξει τον επιλεγόμενο «Μηχανισμό Διάγνωσης Αναγκών της Αγοράς Εργασίας). Γενικότερα, η σημασία που προσδίδεται διεθνώς στις προβλέψεις των προοπτικών της αγοράς εργασίας διαφαίνεται, εκτός των άλλων, και από το γεγονός ότι απασχολούν έναν τεράστιο αριθμό ερευνητών και καταγράφονται σε πολυάριθμες έρευνες και δημοσιεύσεις, οι οποίες αξιοποιούνται για τις πολιτικές απασχόλησης, εκπαίδευσης και επαγγελματικού προσανατολισμού[17][i]

4. Το ισοζύγιο ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων

Ύστερα από πολυετή διερεύνηση των αναγκών της αγοράς εργασίας και των προοπτικών των επαγγελμάτων και αφού εξετάστηκε η πλούσια διεθνής εμπειρία και η ελληνική πραγματικότητα, καθιερώθηκε η πρωτότυπη και εύχρηστη έννοια που αναφέρεται ως ισοζύγιο ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων (balance of demand and supply of professions)[18]. Με το ισοζύγιο επαγγελμάτων προσδιορίζεται, με απλό και κατανοητό τρόπο, η όποια θετική ή αρνητική προοπτική ενός επαγγέλματος. Αν για ένα επάγγελμα προβλέπεται ότι για τα επόμενα 10-20 χρόνια θα ζητούνται περισσότερες θέσεις εργασίας από την αντίστοιχη προσφορά, τότε το ισοζύγιο για το επάγγελμα αυτό είναι θετικό (υπερβάλλουσα ζήτηση εργασίας). Αν, αντίθετα, οι ζητούμενες θέσεις εργασίας προβλέπεται να είναι λιγότερες από την αντίστοιχη προσφορά, τότε το ισοζύγιο είναι αρνητικό (υπερβάλλουσα προσφορά εργασίας). Σε διάφορα στάδια δημοσιοποίησης της μελέτης[ii] έχουν υιοθετηθεί διαφορετικές κλίμακες μέτρησης των προοπτικών του ισοζυγίου, με κυριότερη την ακόλουθη:

  • Επάγγελμα με πολύ θετική προοπτική ………………………….    ++
  • Επάγγελμα με θετική προοπτική ………………………..……….   +
  • Επάγγελμα με ουδέτερη ή απροσδιόριστη προοπτική……..    0
  • Επάγγελμα με αρνητική προοπτική ………………………..…….   –
  • Επάγγελμα με πολύ αρνητική προοπτική ……………………….   – –

Η παραπάνω κλίμακα με τις πέντε βαθμίδες μέτρησης υιοθετήθηκε στα πρώτα στάδια της έρευνας όπως αποτυπώθηκε και το βιβλίο του υπογράφοντος με τον καινοτόμο τίτλο «Επαγγέλματα του μέλλοντος». Για λόγους εναρμόνισης με τα πλέον συνήθη διεθνή δεδομένα, αλλά και σύμφωνα με την έκδοση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου «Σπουδές και Απασχόληση», σε νέες εκδόσεις της έρευνας υιοθετείται η κλίμακα μέτρησης των επαγγελματικών προοπτικών σε τρεις βαθμίδες και συγκεκριμένα:

  • Επάγγελμα με πολύ θετικές προοπτικές ……….   ···
  • Επάγγελμα με ικανοποιητικές προοπτικές …….   ··
  • Επάγγελμα με περιορισμένες προοπτικές ……..   ·

5. Η μεθοδολογία και οι πηγές της έρευνας

Οι προβλέψεις της προοπτικής του ισοζυγίου στηρίζονται σε πολύπλοκη μεθοδολογία, η οποία αναπτύσσεται περισσότερο από είκοσι πέντε χρόνια, με γνώμονα τα διεθνή δεδομένα, την ελληνική πραγματικότητα, τα όποια διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία, επί μέρους έρευνες και κυρίως την πολυετή εμπειρική έρευνα που διενεργείται για το σκοπό αυτό. Τα ισοζύγια των επιμέρους επαγγελμάτων είναι πιθανό να αλλοιώνονται μερικώς στην πορεία του χρόνου υπό την επίδραση απρόβλεπτων παραγόντων, όπως λ.χ. οι θεσμικές παρεμβάσεις όπως η δημιουργία του ολοήμερου σχολείου στα τέλη της δεκαετίας του 1990 που είχε ως συνέπεια, όπως αναφέρθηκε, την απορρόφηση της των ανέργων εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Επιμέρους διαφοροποιήσεις των προοπτικών μπορεί να οφείλονται σε γενικές και κλαδικές εξελίξεις της διεθνούς και ελληνικής οικονομίας, αλλά και από την επίπτωση που μπορεί να έχει η ευρεία δημοσιοποίηση των επιμέρους επαγγελματικών προοπτικών στις προτιμήσεις επιλογής των επαγγελμάτων αυτών[19]. Γι’ αυτό και οι έρευνες ανανεώνονται κάθε χρόνο. Η δημοσιοποίηση των στοιχείων της έρευνας[20], η μαζική αναπαραγωγή της από διάφορους φορείς αλλά και στο διαδίκτυο, καθώς και η ευρύτερη συζήτηση γύρω από τα συναφή ζητήματα φαίνεται ότι έχει ήδη επιφέρει μεταβολές κυρίως στην πλευρά της προσφοράς εργασίας σε διάφορα επαγγέλματα και εκπαιδευτικές κατευθύνσεις. Ευνόητο είναι πως η ομαλοποίηση της ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων θα ήταν πολύ πιο αποτελεσματική αν η πολιτεία ανέπτυσσε ενεργό πολιτική στα συναφή ζητήματα, κάτι που είναι και το ζητούμενο στο άμεσο μέλλον.

6. Η στατιστική ταξινόμηση και η ομαδοποίηση των επαγγελμάτων

Η στατιστική ταξινόμηση των επαγγελμάτων, η ονοματολογία και η ομαδοποίησή τους σε μεγάλες κατηγορίες και υποκατηγορίες αποτελούν ένα πολύπλοκο πρόβλημα μεθοδολογίας, που αντιμετωπίζεται με διάφορους τρόπους ανάλογα με το σκοπό που εξυπηρετεί η κάθε περίπτωση. Η ΕΛ.ΣΤ.ΑΤ (Ελληνική Στατιστική Αρχή) για λόγους ενιαίας στατιστικής ταξινόμησης, αλλά και ανάλυσης σε βάθος των σχετικών δεδομένων, χρησιμοποιεί την αναθεωρημένη ΣΤΕΠ-92 (Στατιστική Ταξινόμηση Επαγγελμάτων), η οποία στηρίζεται στις αντίστοιχες ταξινομήσεις του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας ISCO (International Standard Classification of Occupations) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕSCO-European Skill/Competence Qualifications and Occupations.Επίσης. Στις ΗΠΑ έχει καθιερωθεί η Standard Occupational Classification η οποία έχει επίσης ανάλογες διεθνείς αναφορές και αντιστοιχίες. Παρόμοιες εκδόσεις με ομαδοποιήσεις και ταξινομήσεις επαγγελμάτων έχουν γίνει από πολυάριθμους παρόμοιους φορείς σε διάφορες χώρες του κόσμου. Στον αντίποδα αυτών των ταξινομήσεων έχουν καταρτιστεί ομαδοποιήσεις και ταξινομήσεις επαγγελμάτων από διαπρεπείς ψυχολόγους της εργασίας, με βασικό κριτήριο τις ψυχομετρικές συσχετίσεις της προσωπικότητας με τα διάφορα επαγγέλματα. Επίσης, υπάρχουν ομαδοποιήσεις και ταξινομήσεις που καταρτίζονται από ιδιωτικά κέντρα εργασίας ή έντυπα μαζικής κυκλοφορίας, με κύριο κριτήριο την εξυπηρέτηση των πρακτικών αναγκών της επιχειρηματικής ή εκδοτικής τους δραστηριότητας. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στο διαδίκτυο είναι καταχωρισμένες πολλές τέτοιες ταξινομήσεις και ομαδοποιήσεις επαγγελμάτων. Δε θα πρέπει επίσης να παραγνωριστούν οι ομαδοποιήσεις και ταξινομήσεις επιστημονικών και εκπαιδευτικών κλάδων που στην πράξη αντιστοιχούν σε επιμέρους επαγγέλματα και ομάδες επαγγελμάτων. Τέλος, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί και η κλασική ταξινόμηση της οικονομίας στους τρεις κύριους κλάδους της παραγωγής και συγκεκριμένα: στον πρωτογενή τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, μεταλλεία κτλ.), στο δευτερογενή (κατασκευές, βιομηχανία) και στον τριτογενή τομέα (υπηρεσίες, τράπεζες, εμπόριο, τουρισμός, μεταφορές, εκπαίδευση κτλ.). Οι παραπάνω συνιστώσες λήφθηκαν υπόψη στην επίπονη και πολύχρονη προσπάθεια δημιουργίας ενός σύγχρονου και εύχρηστου μοντέλου ομαδοποίησης και ταξινόμησης επαγγελμάτων.

7. Οι βαθμίδες εκπαίδευσης και εμπειρίας

Ένα σοβαρό πρόβλημα μεθοδολογίας που απασχολεί και διεθνώς τους ερευνητές είναι η ταξινόμηση και αντιστοίχιση των επαγγελμάτων ανάλογα με τις βαθμίδες εκπαίδευσης και εμπειρίας. Ποιο πρόσφατα και ειδικότερα ύστερα από την κατάργηση των ΤΕΙ, υιοθετήθηκαν δύο βασικές διαφοροποιήσεις. Η πρώτη αφορά τους απόφοιτους ΑΕΙ και των πρώην ΤΕΙ. Η δεύτερη τους απόφοιτους σχολών μέσης επαγγελματικής εκπαίδευσης, όπου συμπεριλαμβάνονται και απόφοιτη των ΙΕΚ. Ευνόητο είναι ότι μπορεί να υπάρξει εσωτερική μετακίνηση επαγγελματιών στις βαθμίδες αυτές κατά περίπτωση. Για τις ανάγκες της έρευνας και στα πλαίσια των παραπάνω βαθμίδων εκπαίδευσης και εμπειρίας, υπήρξε μέριμνα για μερική διαφοροποίηση της ονοματολογίας των επαγγελμάτων, που θα μπορούσε να συμβάλει και σε μια μελλοντική πιστοποίηση των σχετικών προσόντων και κατοχύρωση των επαγγελματικών δικαιωμάτων. Για το σκοπό αυτό, λήφθηκε υπόψη η τρέχουσα πραγματικότητα και η άποψη εκπροσώπων των ενδιαφερόμενων μερών, οι οποίοι έδειξαν να συμφωνούν καταρχήν με τις προτεινόμενες λύσεις. Η κάθετη κατηγοριοποίηση, ανάλογα με τις βαθμίδες εκπαίδευσης, είναι ιδιαίτερα σημαντική κυρίως για επαγγέλματα που απαιτούν αυστηρά ένα ορισμένο επίπεδο και συγκεκριμένα χρόνια σπουδών και αφορά ειδικότερα επαγγέλματα στο μηχανολογικό και κατασκευαστικό τομέα κατά πρώτο λόγο και κατά δεύτερο στους τομείς της οικονομίας, της υγείας, της γεωργίας κτλ. Ευνόητο είναι ότι υπάρχει η δυνατότητα μετακίνησης ενός επαγγελματία από μια βαθμίδα σε άλλη υψηλότερης κλίμακας, ανάλογα με την κατά περίπτωση εκπλήρωση των προϋποθέσεων εκπαίδευσης και εμπειρίας. Ορισμένα επαγγέλματα δεν προσφέρονται ιδιαίτερα για διαφοροποίηση της ονομασίας τους ανάλογα με τη βαθμίδα εκπαίδευσης, επειδή κάτι τέτοιο δε συνηθίζεται ή έχει μικρή σημασία στην πράξη. Τέτοιες περιπτώσεις είναι, λ.χ., των δημοσιογράφων, των αισθητικών, των μουσικών και μουσικολόγων κτλ

8.Τα 700 επαγγέλματα και τα κριτήρια επιλογής τους

Στους πίνακες της έρευνας του ισοζυγίου επαγγελμάτων συμπεριλήφθηκαν 700 περίπου επαγγέλματα με βασικό κριτήριο ότι η παρουσία τους είναι ορατή στη σύγχρονη πραγματικότητα της ελληνικής αγοράς εργασίας. Ευνόητο είναι ότι θα μπορούσαν να προσθαφαιρεθούν πολλά άλλα επαγγέλματα και υποκατηγορίες τους. Ορισμένα επαγγέλματα μπορούν να διχοτομηθούν ή και να τριχοτομηθούν σε περισσότερες υποκατηγορίες ή ειδικότητες, ή αντίστροφα να συγχωνευθούν και να ενοποιηθούν σε λιγότερες[21]. Αν είχε επιλεχθεί η λύση της παρουσίασης μικρότερου αριθμού επαγγελμάτων, τότε το αποτέλεσμα δε θα ήταν επαρκές. Στην αντίθετη περίπτωση, εάν δηλαδή είχαν συμπεριληφθεί πολύ περισσότερα επαγγέλματα με διπλές ή και τριπλές υποκατηγορίες, θα μπορούσε να προκληθεί σύγχυση και αδυναμία πρακτικής εφαρμογής και αναγνωσιμότητας της εργασίας. Σε γενικές γραμμές τελικά, για την παρουσία των 700 περίπου επαγγελμάτων στην έρευνα μας εξετάστηκαν και λήφθηκαν υπόψη τα ακόλουθα δεδομένα και στοιχεία:

  • Τα επαγγέλματα που περιλαμβάνονται σε παλαιότερους οδηγούς επαγγελμάτων στη χώρα μας και στην Κύπρο[22].
  • Οι διάφορες εκπαιδευτικές κατευθύνσεις όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, δημόσιας και ιδιωτικής, ΑΕΙ, πρώην ΤΕΙ, ΙΕΚ, σχολών μαθητείας και ταχύρρυθμης εκπαίδευσης του ΟΑΕΔ, επαγγελματικών λυκείων και άλλων δημόσιων και ιδιωτικών σχολών και εργαστηρίων ελευθέρων σπουδών, από διάφορες πηγές και έντυπα και ειδικότερα του ΟΑΕΔ, του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, του Οργανισμού Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, του Υπουργείου Παιδείας, του Κέντρου Επαγγελματικού Προσανατολισμού, φυλλαδίων ιδιωτικών σχολών κτλ.
  • Τα επαγγέλματα όπως εμφανίζονται σε στατιστικά στοιχεία και εκδόσεις της ΕΛΣΤΑΤ, του ΟΑΕΔ, του Υπουργείου Εργασίας, του Υπουργείου Οικονομικών, καθώς και σε εκδόσεις διάφορων άλλων φορέων.
  • Τα επαγγέλματα και οι υποκατηγορίες τους όπως αναφέρονται από διεθνείς φορείς και ειδικότερα από το Διεθνές Γραφείο Εργασίας, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τους επαγγελματικούς καταλόγους των αρμόδιων φορέων στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στη Μ. Βρετανία κτλ.
  • Η κυλιόμενη πρωτογενής έρευνα που γίνεται στα πλαίσια της παρούσας πολυετούς ερευνητικής εργασίας
  • Οι προβλέψεις της αγοράς εργασίας από το CEDEFOP
  • Ο μηχανισμός διάγνωσης Αγκών αγοράς εργασίας από το  Ινστιτούτο Εργασίας

Ειδική έρευνα έγινε για την καταγραφή πολλών νέων επαγγελμάτων. Ορισμένα απ’ αυτά δεν έχουν ακόμη μορφοποιηθεί ή μετεξελίσσονται και, το κυριότερο, δεν έχουν κατοχυρωθεί ουσιαστικά στη γλώσσα της καθημερινότητας, με αποτέλεσμα, σε αρκετές περιπτώσεις, να εμφανίζονται με διαφορετικές ονομασίες ή η επικρατούσα ονομασία τους να μην είναι δόκιμη. Για το σκοπό αυτό, καταβλήθηκε προσπάθεια, μετά από εκτεταμένες συζητήσεις με ειδικούς και διευθύνοντα στελέχη επιχειρήσεων, να αποδοθεί στα επαγγέλματα αυτά η δόκιμη, αποδεκτή και κατανοητή σημερινή ονομασία. Παράλληλα, συνεκτιμήθηκε, όπου ήταν δυνατόν, και η αντίστοιχη διεθνής ονομασία, αν και σε αρκετές περιπτώσεις επαγγελμάτων δεν αποδίδονται σωστά, με την ακριβή μετάφρασή τους. Οι ονομασίες που υιοθετήθηκαν στην έρευνα μας δεν αποκλείουν φυσικά τη δυνατότητα να υιοθετηθούν και άλλες ή ορισμένες απ’ αυτές να συγχωνευθούν μεταξύ τους.

9.Οι 17 επαγγελματικές κατηγορίες

Σε παλαιότερη δημοσιοποίηση της έρευνας, το 1998, είχαν εμφανιστεί 33 μεγάλες επαγγελματικές κατηγορίες και 545 επαγγέλματα. Στην τελευταία έρευνα του ισοζυγίου για τις 13 περιφέρειες, που ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2001[23], οι αρχικές 33 μεγάλες επαγγελματικές κατηγορίες συμπτύχθηκαν σε 14, ενώ προσθαφαιρέθηκαν ορισμένα επαγγέλματα. Τελικά καταλήξαμε σε 17 μεγάλες κατηγορίες όπου κάποια επαγγέλματα απαλείφθηκαν, άλλα συγχωνεύθηκαν μεταξύ τους, ενώ προστέθηκαν ορισμένα νέα. Τα βασικά κριτήρια τελικά στα οποία στηρίχτηκε η δημιουργία των 17 επαγγελματικών κατηγοριών και η ομαδοποίηση των επαγγελμάτων στις κατηγορίες αυτές είναι τα ακόλουθα:

  • Η υπαγωγή των επαγγελμάτων ιεραρχικά στους τρεις τομείς της παραγωγής, τον πρωτογενή, το δευτερογενή και τον τριτογενή.
  • Οι κοινοί χώροι εργασίας όπου συνήθως ασκούνται συγγενή ή ομοειδή επαγγέλματα.
  • Η συγγένεια ως προς το είδος των δεξιοτήτων που απαιτούνται, τις προϋποθέσεις εκπαίδευσης και εμπειρίας ή αλληλεξάρτησης των επαγγελμάτων.
  • Τα διεθνή δεδομένα που ισχύουν σχετικά[24].

Πίνακας 3

Οι 17 επαγγελματικές κατηγορίες,

1. Γεωργία
2. Κατασκευές, Μηχανολογία    
3. Χημεία,  Τρόφιμα
4.  Πληροφορική,     
4.1 Λογισμικό     
4.2 Υλισμικό
5. Οικονομία, Διοίκηση, Νομικά
6. Εμπόριο, Δημόσιες Σχέσεις
7. Νομικά επαγγέλματα
8. Μεταφορές, Ναυτιλία
9. Τουρισμός
10. Αθλητισμός
11. ΜΜΕ
12. Καλές, Εφαρμοσμένες και Γραφικές Τέχνες
13.Υγεία, Πρόνοια     
13.1 Υγεία,     
13.2  Πρόνοια                                            
14. Εκπαίδευση, Θεωρητικές Επιστήμες      
14.1 Παιδαγωγικά      
14.2 Ιστορία, Αρχαιολογία     
14.3 Κοινωνιολογία, Πολιτικές Επιστήμες
15.Φυσικομαθηματικά       
16. Στρατιωτικά, Αστυνομικά επαγγέλματα
17. Εκκλησιαστικά επαγγέλματα      
 

10. Οι προβλέψεις των επαγγελματικών προοπτικών και ο χρυσός κανόνας επιλογής σταδιοδρομίας

Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι, οι προβλέψεις των επαγγελματικών προοπτικών δεν αποτελούν ούτε και πρέπει να είναι το αποκλειστικό κριτήριο για τις επιλογές σταδιοδρομίας (J Scheld)  [25]. Κάθε άλλο. Οι επαγγελματικές κλίσεις, προτιμήσεις, ενδιαφέροντα αποτελούν το βασικά, το πρώτο και καθοριστικό δεδομένο  για τις επαγγελματικές επιλογές. Στα πλαίσια αυτά αναπτύξαμε μια ειδική θεωρία που βρήκε ιδιαίτερα επιτυχία σε εφαρμογές συμβουλευτικής επαγγελματικού προσανατολισμού που ονομάσθηκε «ο χρυσός κανόνας για τις επιλογές επαγγελμάτων και σταδιοδρομίας» ( Κατσανέβας) [26] Σύμφωνα με την θεωρία αυτή, τα βασικά κριτήρια για τη σωστή επιλογή σπουδών, επαγγελμάτων και σταδιοδρομίας είναι :

  1. Ενδιαφέροντα, προτιμήσεις, τα ταλέντα,
  2. Επιδόσεις και θέληση
  3. Οικογενειακά και οικονομικά δεδομένα.
  4. Προοπτικές των επαγγελμάτων,
  5. Τυχαίοι παράγοντες

Το θεώρημα του «χρυσού κανόνα»[27] συνδυάζει τις παραπάνω εκτιμήσεις και οδηγεί στη διαπίστωση ότι: άτομα με υψηλές επιδόσεις και ισχυρή θέληση, μπορούν να επιλέγουν από ευρύτερο πεδίο επαγγελμάτων που τους ταιριάζουν ακόμα και από εκείνα με αρνητικές προοπτικές ή εκείνα που δε συντρέχουν στην περίπτωσή τους άλλοι θετικοί παράγοντες όπως τα οικογενειακά, τα οικονομικά, τα εκπαιδευτικά δεδομένα. Αντίθετα, άτομα με χαμηλές επιδόσεις χωρίς σοβαρές ελπίδες βελτίωσής τους και με  αδύναμη θέληση, είναι προτιμότερο να στρέφονται σε σπουδές και επαγγέλματα που κατ’ αρχήν τους ταιριάζουν και κατά δεύτερο λόγο έχουν διαπιστωμένες καλές προοπτικές στην αγορά εργασίας, ή  για τα οποία συνυπάρχουν και άλλοι θετικοί παράγοντες από τους προαναφερθέντες.

Όσο υψηλότερες είναι οι μαθησιακές επιδόσεις και ο βαθμός θέλησης ενός ατόμου, τόσο ευρύτερη μπορεί να είναι η δυνατότητα, το  «ρίσκο» επιλογής επαγγελμάτων που αντιπροσωπεύονται από περιορισμένες ή και ελάχιστες θέσεις στην αγορά εργασίας και το μείγμα των επιμέρους παραγόντων  είναι αρνητικό ή και πολύ αρνητικό. Αυτό σημαίνει λχ. ότι ένα άτομο, που έχει ιδιαίτερα υψηλές επιδόσεις σε φιλολογικά μαθήματα, με ισχυρές γλωσσικές δεξιότητες, ισχυρή θέληση και βούληση να ακολουθήσει το επάγγελμα του φιλόλογου εκπαιδευτικού που είναι ιδιαίτερα κορεσμένο, μπορεί και είναι σκόπιμο να το επιλέξει, αφού είναι πολύ πιθανό ότι θα έχει ικανοποιητική επαγγελματική αποκατάσταση και σταδιοδρομία. Αν διαθέτει σιγουριά για την επιλογή του, ξέρει τι θέλει και τι μπορεί να κάνει, τότε μπορεί και να το πετύχει. Αντίθετα ένα άτομο με χαμηλές επιδόσεις και όχι ιδιαίτερα ισχυρή θέληση, που είτε ο ίδιος ή οι γονείς του επιμένουν να γίνει λχ. γιατρός, ένα επίσης πολύ δύσβατο και ανταγωνιστικό επάγγελμα, είναι πολύ πιθανό να οδηγηθεί σε επαγγελματικά και προσωπικά αδιέξοδα. Το άτομο αυτό, είναι πολύ προτιμότερο να επιλέξει επαγγέλματα που  του ταιριάζουν και έχουν καλές προοπτικές ή συνηγορούν θετικά οι άλλοι παράγοντες και να αποφύγει όσα δεν του ταιριάζουν ακόμα και όταν έχουν καλές προοπτικές στην αγορά εργασίας, όπως λχ. η πληροφορική, ή συνηγορούν στην επιλογή του οι άλλοι καθοριστικοί παράγοντες  που αναπτύχθηκαν πιο πάνω. Στο χρυσό κανόνα με τον οποίο επιχειρείται να εμπλουτιστεί εδώ η θεωρία και πρακτική του επαγγελματικού προσανατολισμού, θα πρέπει να προστεθεί επίσης η διαπίστωση ότι, στη σύγχρονη εποχή, ένας εργαζόμενος είναι πολύ πιθανό να υποχρεωθεί να αλλάξει ένα ή περισσότερα επαγγέλματα στη διάρκεια της σταδιοδρομίας του. Επιπλέον, υπάρχει σήμερα ένας πολύ μεγάλος αριθμός επαγγελμάτων από τα οποία καλείται να κάνει τις επιλογές του και αυτό σημαίνει ότι οφείλει να μη σκέφτεται μονοδιάστατα στο να επιμένει στην επιλογή ενός και μόνο επαγγέλματος. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν πολύ περισσότερα από ένα επαγγέλματα που ταιριάζουν στον καθέναΑν για κάποιους λόγους, δεν είναι εφικτή η επιλογή του πρώτου σε προτίμηση επαγγέλματος, οφείλει και μπορεί να προχωρήσει στα επόμενα. Αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να επιλέξει εκείνα που του είναι κατ’ εξοχήν απωθητικά.«Μπορεί πάντοτε να υπάρξει μια άλλη εργασιακή αγάπη για τον καθένα, αν η πρώτη δε βρεθεί στο δρόμο του».


[1] Η έκδοση του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου «Σπουδές και Απασχόληση» ολοκληρώθηκε το Μαιο του 2001 ύστερα από συνεργασία του υπογράφοντος με το τμήμα ΣΕΠ του Π.Ι. και ειδικότερα με τις κυρίες Κατερίνα Βάγγερ και Φραντζέσκα Μπελαφέμινε. Βλ.επίσης : Κατσανέβας, Θ. (1998). Επαγγέλματα του μέλλοντος. Παπαζήσης, επίσης του ιδίου (2002). Επαγγέλματα του μέλλοντος και του παρελθόντος. Προοπτικές επαγγελμάτων στην Ελλάδα και στις 13 περιφέρειες της και επαγγελματικός προσανατολισμός. Πατάκης. ( επανέκδοση 2005 και 2007).

[2] Heijke, L Borghans  ( 2018) Towards a transparent labour market for educational decisions,

[3] Katsanevas,Th., Livanos, I. ( 2006). Unemploymrent in Greece : trends and main causes. University of  Piraeus. Το άρθρο αυτό όπου που αναδεικνύεται το θέμα της διαρθρωτικής ανεργίας στην Ελλάδα έχει πρωτοφανή διεθνή απήχηση με 11.116 views από επιστήμονες από όλο τον κόσμο και πολλές ετεροαναφορές.

[4] Σε άρθρο του υπογράφοντος στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία τον Ιούλιο του 1997 αναφέρονται μεταξύ άλλων, τα εξής : ΅Η παιδεία στη χώρα μας, ολοένα και σε αυξανόμενους ρυθμούς παράγει ανέργους. Δαπανούμε τεράστιο παραγωγικό πλούτο σε υποδομή, ανθρωποώρες διδασκαλίας και διδασκομένων για να εκπαιδεύσουμε νέα παιδιά που με βεβαιότητα σχεδόν θα καταλήξουν στη μακροχρόνια ανεργία ή στην ετεροαπασχόληση. Παράλληλα, ο επαγγελματικός προσανατολισμός είναι σχεδόν ανύπαρκτος, ενώ η επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση είναι υποβαθμισμένες και λειτουργούν χωρίς συγκεκριμένο προγραμματισμό που να συνδέεται με ζήτηση ειδικοτήτων κατά περιφέρεια της χώρας».

[5] Κασσωτάκης, Μ., (2000). Η πληροφόρηση για τις σπουδές και το επάγγελμα. Εκδόσεις Γρηγόρη.

[6] https://endeavor.org.gr/el/home/

[7] Dimitris Theodoropoulos , Argyris Kyridis , Christos Zagkos & Zoe Konstantinidou ( 2014)

“Brain Drain” Phenomenon in Greece: Young Greek scientists on their Way to Immigration, in an era of “crisis”. Attitudes, Opinions and Beliefs towards the Prospect of Migration. Published by American Research Institute for Policy Development

[8] T Sakutukwa, HS Yang ( 2018) The role of uncertainty in forecasting employment by skill and industry. Applied Economics Letters, (2018) Taylor & Francis

[9] Σχετικές με το θέμα είναι οι λεγόμενες εξελικτικές θεωρίες για τις επαγγελματικές επιλογές. Βλ. σχετικά: Swanson, J., Fouad, N. (1999).  Career  theory and practice. Sage  Publications. Επίσης: Peterson, N., Gonzales, R. (1999).  The  role of work in people’s lives. Brooks/Cole. Επίσης: Osipow, S., Fitzerald, L. (1996). Theories  of career development. Alyn and Bacon. Επίσης: Κάντας, Α., Χαντζή Α. (1999). Θεωρίες επαγγελματικής ανάπτυξης. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. Επίσης:  Δημητρόπουλος, Ε. (1998). Λεξικό όρων συμβουλευτικής, προσανατολισμού και επαγγελματικής ψυχολογίας.

[10] Ο ίδιος πίνακας με σχετικό επιστημονικό άρθρο με τίτλο «Τπ ισοζύγιο της ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων έχει δημοσιευτεί και στο συλλογικό τόμο με επιμέλεια Μ. Κασσωτάκη Συμβουλευτική και επαγγελματικός προσααντολισμός2004, εκδόσεις Δαρδανός.( σελ.541-563). Στο ίδιο άρθρο περιέχονται και αναλυτικές προβλέψεις για περισσότερα επαγγέλματα. Επίσης, βλ.Katsanevas,Th. Theodorou, K. ( 2010). A model of labour market and occupational forecasts. University of Piraeus

[11] Οι πρώτες  ερευνητικές προσπάθειες για τις προοπτικές του «ισοζυγίου της ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων» όπως αποκαλέστηκε η σχετική ερευνητική προσπάθεια, έγιναν στις αρχές και στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Τα πρωτόλεια τότε σχετικά συμπεράσματα  δημοσιεύτηκαν σε οικονομικά και επιστημονικά περιοδικά, στον Οικονομικό Ταχυδρόμο και σε εκδόσεις του ΚΕΠΕ και συνοδεύτηκαν από εκλαϊκευμένες δημοσιεύσεις σε  εφημερίδες και διάφορα έντυπα. Το 1992 και το 1994, μέρος τους συμπεριλήφθηκε στο επιστημονικό σύγγραμμα του υπογράφοντος «Εργασιακές Σχέσεις» από τις εκδόσεις Σταμούλη και το 1997 και 1998,[11] στην ανανεωμένη έκδοση του με τίτλο «Οικονομική της Εργασίας και Εργασιακές Σχέσεις», του ίδιου εκδότη. Το Νοέμβριο του 1988 ολοκληρώθηκε έρευνά μας υπό την αιγίδα του Πανεπιστήμιου Πειραιώς και του ΟΑΕΔ με τίτλο : «Προοπτικές της Αγοράς Εργασίας σε Νέες Ειδικότητες στην Αττική για την Επόμενη Πενταετία 1998-2002»[11].  Η έρευνα αυτή συμπληρώθηκε και επεκτάθηκε σε όλη την Ελλάδα και τα συμπεράσματά της ανακοινώθηκαν σε επιστημονικά συνέδρια και δημοσιεύτηκαν σε διάφορα έντυπα[11]. Το 1998 δημοσιεύτηκε από τις εκδόσεις Παπαζήση το βιβλίο «Επαγγέλματα του Μέλλοντος», το οποίο  κυκλοφόρησε σε δεκάδες χιλιάδες αντίτυπα και αναπαράχθηκε από πολλά έντυπα και ειδικές εκδόσεις σχολείων και φροντιστηρίων για τους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Κεντρικά σημεία του βιβλίου αυτού  αναπαράχθηκαν μαζικά από διάφορους ιδιωτικούς φορείς, με την άδεια του συγγραφέα. Τον Απρίλιο του 2001 ολοκληρώθηκε και πάλι υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Πειραιώς και του ΟΑΕΔ η «Έρευνα για τις Προοπτικές της Απασχόλησης στην Αγορά Εργασίας και τον Προσδιορισμό της Ζήτησης Ειδικοτήτων στις 13 Περιφέρειες της Χώρας», για την οποία χρησιμοποιήθηκαν περίπου 1200 ερωτηματολόγια. Στη διενέργεια της έρευνας, καθώς και των συμπληρωματικών που ακολούθησαν,  συμμετείχαν εθελοντικά πάνω από 300 τριτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου Πειραιώς, στα πλαίσια του μαθήματος Οικονομική της Εργασίας που δίδασκα στο Οικονομικό τμήμα του ίδιου Πανεπιστημίου. Τα συμπεράσματα της έρευνας χρησιμοποιήθηκαν για την έκδοση «Σπουδές και Απασχόληση» που δημοσιοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2001 από το  Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.. Η ερευνητική μας ομάδα του Πανεπιστημίου Πειραιώς είχε επίσης την ευθύνη για την κατάρτιση  ενός πολυσέλιδου οδηγού επαγγελμάτων για τον οποίο έγινε ειδική έρευνα στην ελληνική αγορά εργασίας. Οι έρευνες παρουσιάστηκαν ειδικότερα σε συνέδρια της ΕΛ.ΕΣΥ.Π και δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Επιθεώρηση Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού όπως και σε άλλα Ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

[12] Βλ. www.theodore-katsnevas.blogspot.com, www.careergatetest.com

[13] CEDEFOP, Skills Forecasts, Dec. 2019, Working Futures 2014-2024 UK Commission for Employment and Skills

[14] WC Choo, CC Looi  ( 2016).A Comparative Study on the Forecast of Labour Turnover Rate

 PERTANIKA JOURNAL OF SOCIAL 

[15] L Ignaczak ,( 2017)Projecting Labour Market Needs in Canada: The COPS National Model after 30 Years’, Human Resources and Skills Development Canada …, 2017 – arwick.ac.uk

[16] CEDEFOP (2012). Skills supply and demand in Europe. Methodological framework. Research paper No 25. Luxembourg: Publications Office of the European Union.

Cedefop and Eurofound (2018), Skills forecast: Trends and challenges to 2030, Publications Office of the European Union, Luxembourg.

[17] Στο διαδίκτυο και  μόνο στη μηχανή αναζήτησης Google, στο λήμμα «employment projections» ή «occupational projections», (προβλέψεις για την απασχόληση ή τα επαγγέλματα), εμφανίζονται εκατοντάδες χιλιάδες αναφορές σε συναφή άρθρα, δοκίμια, έρευνες, βιβλία, στατιστικά στοιχεία , κλπ..

[18] Κατσανέβας,Θ.( 2002,2005,2007),Επαγγέλματα του μέλλοντος και του παρελθόντος, Γ Μέρος., και σε πολλές άλλες εκδόσεις που αναφέρονται στο παρόν άρθρο.

[19] BLS, 2008. Chapter V. Estimating Occupational Replacement Needs. In BLS Occupational Outlook Handbook – Statistical Supplement. Washington: BLS, pp. 125-129.

[20] Το βιβλίο του υπογράφοντος «Επαγγέλματα του μέλλοντος», που κυκλοφόρησε το 1998 από τις εκδόσεις Παπαζήση, στηρίχτηκε κυρίως στην ερευνητική εργασία με τίτλο «Προοπτικές της αγοράς εργασίας και ανάγκες σε νέες ειδικότητες στην Αττική για την επόμενη πενταετία, 1998-2002», Πανεπιστήμιο Πειραιώς και ΟΑΕΔ, Οκτ. 1997, και σε συναφείς έρευνες της ερευνητικής μας ομάδας. Το ίδιο βιβλίο κυκλοφόρησε σε μεγάλο αριθμό αντιτύπων, αναπαράχθηκε μαζικά από πολλούς φορείς, αξιοποιήθηκε από σχολές, από ΙΕΚ, σχολεία, φροντιστήρια, κέντρα συμβουλευτικής, συμβούλους ανθρώπινου δυναμικού και χρησιμοποιείται ως βασική βιβλιογραφία για συναφή θέματα και ως υποστηρικτική μελέτη σε πολλές προτάσεις των ΚΕΚ προς το Υπουργείο Εργασίας για την ανάληψη διάφορων κοινοτικών προγραμμάτων.

[21] Εκτιμάται ότι τα καταγεγραμμένα επαγγέλματα και οι υποκατηγορίες τους ξεπερνούν και τις 20.000. Βλ. σχετικά: Isaacson, D.,  Brown, D., (2000). Career theory and practice. Sage Publication. TAXIS. Ipirotiki Publication (1998-1999). Ειδικότερα το Λεξικό επαγγελματικών τίτλων του Υπουργείου Εργασίας των ΗΠΑ περιέχει ορισμούς για 12.741 επαγγέλματα. USA, Labor Office Bureau, Dept. of Labor. (2000).

[22] ΟΑΕΔ και ΚΕΜΕ (1984). Οδηγός επαγγελμάτων. Επίσης : Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (1992). Οδηγός επαγγελμάτων. Επίσης : Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. (2000). Σπουδές μετά το Λύκειο και (2000).Το προφίλ των αποφοίτων./ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο-Πανεπιστήμιο Πειραιώς (2001)Οδηγός επαγγελμάτων. / Εκδόσεις Αχτίδα – Ελευθεροτυπία (2001). Εκπαίδευση-επαγγέλματα. /Υπηρεσία Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής, Υπουργείο Παιδείας Κύπρου (1998). Προοπτικές Απασχόλησης στην Κύπρο.

[23] Η σχετική δίτομη  εργασία που έγινε υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Πειραιά και του ΟΑΕΔ και ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 2001, περιλαμβάνει 557 σελίδες, πολυσέλιδους πίνακες, ανάλυση των προοπτικών του ισοζυγίου επαγγελμάτων στις  13 περιφέρειες και φέρει τον τίτλο :  « Έρευνα για τις προοπτικές απασχόλησης και τον προσδιορισμό της ζήτησης ειδικοτήτων στις 13 Περιφέρειες της Χώρας- Το ισοζύγιο της προσφοράς και ζήτησης επαγγελμάτων».

[24] Σχετικά εξετάστηκαν  διάφορα διεθνή μοντέλα των επαγγελμάτων σε μεγάλες κατηγορίες ταξινόμησης, μεταξύ των οποίων και τα ακόλουθα: The Dictionary of occupational titles, Guide for occupational exploration, and O*NET ,USA,Dept. of Labour,Roe’s Field and Level Classification System, Επίσης : Holland’s classification system, Επίσης : The World-of-work map. Επίσης : Minnesota occupational classification system. Επίσης : Standard Occupational Classification (SOC). Επίσης : North America industry Classsification System ( NAICS). Επίσης : Occupation 2000, G.Britain’s Career and Occupation Center. Βλ. σχετικά: Isaacson, Lee, Brown, D, (2000). Career theory and practice. Sage Publication. TAXIS. Ipirotiki Publication (1998-1999)  Επίσης: Osipow, Fitzerald, (1996). Theories of career development. Alyn and Bacon..

[25] J Scheld ( 2019).Education decisions and labour market outcomes

Applied Economics, 2019 – Taylor & Francis

[26] Κατσανέβας,Θ.( 2009). Ο χρυσός κανόνας για επιλογές σταδιοδρομίας. Σύγχρονος επαγγελματικός προσανατολισμός. Πατάκης

[27] Για το θέμα αυτό έχουν γίνει πολλές επιστημονικές έρευνες και δημοσιεύσεις, ενώ έχει εκπονηθεί διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς από την Δρ. Ιωάννα Τσιαπαρίκου υπό την επίβλεψη του Θ. Κατσανέβα με θέμα «Οικονομικοί και θεσμικοί παράγοντες που επηρεάζουν την επιλογή επαγγέλματος και την ανάπτυξη σταδιοδρομίας επιλογές σταδιοδρομίας». Οι ως άνω αναφερθέντες πέντε παράγοντες μαζί με το φύλο και την ηλικία, εντάχθηκαν σε ένα γραμμικό μαθηματικό μοντέλο πρόβλεψης για τη σχετική ευχέρεια ή δυσχέρεια επαγγελματικών επιλογών, που ταυτίζονται με την προσωπικότητα συγκεκριμένων ατόμων. Το βασικό αυτό μαθηματικό μοντέλο με το οποίο μπορεί να βρεθεί η ευχέρεια ή δυσχέρεια εύρεσης εργασίας για άτομα που αναζητούν απασχόληση, έχει τη μορφή : y = βο + β1 QW + β2 P + β3 F + β4 O + β5S + β6Α + ε. ( βλ. και Τσιαπαρίκου Ι. ( Δεκ. 2011).  Επιθεώρηση Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π.

y     = Βαθμός ευχέρειας ή δυσχέρειας επαγγελματικών επιλογών

QW= Επιδόσεις και θέληση

P     = Επαγγελματικές προοπτικές

F     = Οικογενειακά δεδομένα

Ο    = Οικονομικά δεδομένα

S    =  Φύλο

Α   =  Ηλικία

ε     = τυχαίοι παράγοντες


Επιλογή βιβλιογραφίας

BLS (2008). Chapter V. Estimating Occupational Replacement Needs. In BLS Occupational Outlook Handbook – Statistical Supplement. Washington: BLS, pp. 125-129.

CEDEFOP (2012). Skills supply and demand in Europe. Methodological framework. Research paper No 25. Luxembourg: Publications Office of the European Union

CEDEFOP (Dec. 2019). Skills Forecasts, Working Futures 2014-2024 UK Commission for Employment and Skills

CEDEFOP and Eurofound (2018), Skills forecast: Trends and challenges to 2030, Publications Office of the European Union, Luxembourg.

Ignaczak ,L.( 2017).Projecting Labour Market Needs in Canada: The COPS National Model after 30 Years’, Human Resources and Skills Development Canada …, 2017 – Warwick.ac.uk

Ελευθερίου, Κ. Τσιαπαρίκου, Ι.( Μάρτιος –Ιούνιος 2011) «Οι βραχυπρόθεσμες αι μακροπρόθεσμες προβλέψεις για τις προοπτικές των επαγγελμάτων ως εργαλείο σύγχρονης επαγγελματικής συμβουλευτικής»,ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π.,σελ.83-9

Endeavor Greece, https://endeavor.org.gr/el/home/

Heijke, L Borghans  ( 2018) Towards a transparent labour market for educational decisions

Isaacson, D.,  Brown, D., (2000). Career theory and practice. Sage Publication

Καβρουλάκη Τ.( 2008) Η χρήση της πληροφορικής στα τεστ συμβουλευτικής επαγγελματικού προσανατολισμού.Επιθεώρηση Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού.ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π.

Κασσωτάκης, Μ., (2000). Η πληροφόρηση για τις σπουδές και το επάγγελμα. Γρηγόρη

Κασσωτάκης, Μ.(Επιμ. 2004). Συμβουλευτική και επαγγελματικός προσανατολισμός.Δαρδανός

Κάντας, Α., Χαντζή Α. (1999). Θεωρίες επαγγελματικής ανάπτυξης. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. 

Κατσανέβας, Θ. (1998). Επαγγέλματα του μέλλοντος. Παπαζήσης,

Κατσανέβας, Θ. (2002). Επαγγέλματα του μέλλοντος και του παρελθόντος. Προοπτικές επαγγελμάτων στην Ελλάδα και στις 13 περιφέρειες της και επαγγελματικός προσανατολισμός. Πατάκης. ( επανέκδοση 2005 και 2007).

Κατσανέβα,Θ. (2003, Μάρτιος –Ιούνιος). «Οι προβλέψεις της αγοράς εργασίας και η έρευνα του ισοζυγίου της ζήτησης και προσφοράς επαγγελμάτων» Επιθεώρηση Συμβουλευτικής και Προσανατολισμού ΕΛ.ΕΣ.ΥΠ., σελ.51-67. Επίσης του ιδίου : .( ( 2/12/2006).Οι προβλέψεις των επαγγελματικών προοπτικών, ταξινόμηση επαγγελμάτων και το Career Gate Test.ΕΛ.Ε.ΣΥ.Π.

Katsanevas,Th., Livanos, I. ( 2006). Unemploymrent in Greece : trends and main causes. University of  Piraeus. Επίσης του ιδίου : ( 2010). A model of labour market and occupational forecasts. University of Piraeus. Επίσης του ιδίου :  ( 2011).The balance of supply and demand of professions.Uniiversity of Piraeus

Κατσανέβας,Θ.( 2009). Ο χρυσός κανόνας για επιλογές σταδιοδρομίας. Σύγχρονος επαγγελματικός προσανατολισμός. Πατάκης

Katsanevas,Th.(2001). The Future of Work. Status Report on New Ways to Work in the Knowledge Economy. eWork-2001, European Commission Conference. Helsinki, Finland.

Katsanevas,Th. Theodorou, K. ( 2010). A model of labour market and occupational forecasts. University of Piraeus,

 Livanos, I. (2008) Exploring the Changing patterns of skills in Greece: An analysis of          the Greek labour market in the context of the international debate about the         role of skills, PhD Thesis, University of Warwick.

Livanos I., ( 2000). The Balance of Demand and Supply of Professions:  a methodology for occupational forecasts in  Greece. University of Pitraeus

Neugart, M. and K. Schomann (2002) Forecasting Labour Markets in OECD            Countries: Measuring and Tackling Mismatches, Edward Elgar

Scheld,J ( 2019).Education decisions and labour market outcomes,Applied Economics, 2019 – Taylor & Francis

ΟΑΕΔ και ΚΕΜΕ (1984). Οδηγός επαγγελμάτων.

Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (1992). Οδηγός επαγγελμάτων.

Παιδαγωγικάo Ινστιτούτο ( 2001) Σπουδές και Απασχόληση

Osipow, S., Fitzerald, L. (1996). Theories  of career development. Alyn and Bacon.

 (2018) Taylor & Francis

Sakutukwa,T.,  HS Yang ( 2018) The role of uncertainty in forecasting employment by skill and industry. Applied Economics Letters,

Theodoropoulos Dimitris, Argyris Kyridis , Christos Zagkos & Zoe Konstantinidou ( 2014).”Brain Drain” Phenomenon in Greece: Young Greek scientists on their Way to Immigration, in an era of “crisis”. Attitudes, Opinions and Beliefs towards the Prospect of Migration.

WC Choo, CC Looi  ( 2016).A Comparative Study on the Forecast of Labour Turnover Rate. Pertanika Journal