Επιστημονικές βάσεις : η ταξινόμηση Κ.17, τα κριτήρια επιλογής επαγγελμάτων και οι βαθμίδες εκπαίδευσης και εμπειρίας

Το C.G.T. . βασίζεται σε πολυετείς έρευνες για τα επαγγέλματα, την αγορά εργασίας και το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας, σε συνδυασμό με ψυχομετρικές μεθόδους, με διεθνή τεστ ενδιαφερόντων και προσωπικότητας και ειδικότερα με τις θεωρίες του John Holland, και άλλων διεθνώς αναγνωρισμένων επιστημόνων . Κεντρικό στοιχείο του τεστ. είναι η διασπορά των προσωπικών ενδιαφερόντων και κλίσεων κάθε ατόμου σε μεγάλες κατηγορίες επαγγελμάτων και στις υποκατηγορίες τους, κάτω από τις οποίες διαρθρώνονται διάφορα επί μέρους επαγγέλματα και ειδικότητες. Για το σκοπό αυτό, δημιουργήθηκε μια νέα ομαδοποίηση επαγγελμάτων η οποία στηρίχθηκε στις πολυετείς έρευνες της ερευνητικής ομάδας του υπογράφοντος . Για την παρούσα έκδοση του τεστ, η πρωτότυπη ομαδοποίηση, η οποία έχει αποκληθεί «ταξινόμηση Κ.17», αναλύεται στις ακόλουθες 17 κατηγορίες και υποκατηγορίες.

Η Ταξινόμηση Κ.17

Οι 17 Επαγγελματικές Κατηγορίες και οι Υποκατηγορίες τους
«Ταξινόμηση Κ17»
1. Γεωργία, Κτηνοτροφία, Αλιεία, Μεταλλεία, Γεωλογία, Δάση
2. Κατασκευές, Μηχανολογία, Σιδηρουργία, Ξυλουργία, Υαλουργία, Κλωστοϋφαντουργία, Ένδυση, Υπόδηση
3. Χημεία, Ενέργεια, Φάρμακα, Τρόφιμα, Ποτά
4. Πληροφορική, Τηλεπικοινωνίες
4.1 Λογισμικό (Software)
4.2 Υλισμικό (Hardware)
5. Οικονομία, Τράπεζες Διοίκηση
6. Εμπόριο, Δημόσιες σχέσεις
7. Νομικά επαγγέλματα
8. Μεταφορές, Ναυτιλία
9.Τουρισμός
10. Αθλητισμός
11. Ενημέρωση και Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας
12. Καλές, Εφαρμοσμένες και Γραφικές Τέχνες
13. Υγεία, Πρόνοια
13.1 Υγεία
13.2 Πρόνοια
14. Εκπαίδευση, Θεωρητικές Επιστήμες
14.1 Παιδαγωγικά, Φιλολογία, Ξένες Γλώσσες
14.2 Ιστορία, Αρχαιολογία, Εθνογραφία, Γεωγραφία
14.3 Κοινωνιολογία, Διεθνολογία, Πολιτικές Επιστήμες
15.Φυσικομαθηματικές Επιστήμες
16. Στρατιωτικά και Αστυνομικά Επαγγέλματα
17. Εκκλησιαστικά Επαγγέλματα – Λειτουργήματα

Η ταξινόμηση Κ.17 στηρίζεται σε πολύπλευρα οικονομικά, ψυχομετρικά και εκπαιδευτικά δεδομένα και υποκαθιστά τις διάφορες κατηγοριοποιήσεις, όπου βασίζονται τα διάφορα διεθνή ψυχομετρικά τεστ. Κατά κανόνα, από τα περισσότερα διεθνή τεστ απουσιάζει η οικονομική η και η εκπαιδευτική πλευρά του όλου ζητήματος, με συνέπεια να μην είναι εύκολα προσαρμόσιμα στις ιδιαιτερότητες επιμέρους χωρών. Η «ταξινόμηση Κ.» αρχικά αναλύθηκε σε 33 κατηγορίες και λίγο αργότερα σε 14 κατηγορίες και υποκατηγορίες, οι οποίες υιοθετήθηκαν από εκδόσεις του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου του Υπουργείου Παιδείας στην Ελλάδα, υπό την καθοδήγηση και προσωπική εργασία του Θ.Κ. . Ακολούθησε η ταξινόμηση Κ.12 που αναφέρεται σε αντίστοιχο αριθμό επαγγελματικών κατηγοριών με τις υποκατηγορίες τους, για να καταλήξουμε στην πλέον σύγχρονη ταξινόμηση Κ17. Στην τελευταία κατηγοριοποίηση, οδηγηθήκαμε ύστερα από την εξαγωγή πολυετών σχετικών συμπερασμάτων. Για τις ανάγκες της βασικής σύγχρονης έκδοσης του C.G.T. Κ.17, εμφανίζονται στις προσωπικές εκθέσεις, μεταξύ άλλων, 33 κυρίαρχα επαγγέλματα που προκύπτουν από έξι επικρατέστερες κατηγορίες-υποσύνολα των ως άνω 17 κατηγοριών και των υποκατηγοριών τους, ανάλογα με την κατεύθυνση που δίνει ο κάθε ερωτώμενος στις 330 περίπου ερωτήσεις του ερωτηματολογίου.

Τα κριτήρια επιλογής επαγγελμάτων

Στη βασική μελέτη της παρούσας εργασίας, συμπεριληφθήκαν 750 περίπου επαγγέλματα με βασικό κριτήριο ότι η παρουσία τους είναι ορατή στη σύγχρονη πραγματικότητα της κυπριακής και της ελληνικής αγοράς εργασίας. Ευνόητο είναι ότι θα μπορούσαν να προσθαφαιρεθούν πολλά άλλα επαγγέλματα και υποκατηγορίες τους. Ορισμένα επαγγέλματα, μπορούν να διχοτομηθούν ή και να τριχοτομηθούν σε περισσότερες υποκατηγορίες ή ειδικότητες, ή αντίστροφα να συγχωνευθούν και να ενοποιηθούν σε λιγότερες. Αν είχε επιλεχθεί η λύση της παρουσίασης μικρότερου αριθμού επαγγελμάτων τότε το αποτέλεσμα δεν θα ήταν επαρκές. Στην αντίθετη περίπτωση, εάν δηλ. είχαν συμπεριληφθεί πολύ περισσότερα επαγγέλματα με διπλές ή και τριπλές υποκατηγορίες, θα μπορούσε να προκληθεί σύγχυση και αδυναμίες πρακτικής εφαρμογής και αναγνωσιμότητας της εργασίας. Σε γενικές γραμμές τελικά, για την παρουσία των 670 επαγγελμάτων στους πίνακες του παρόντος, εξετάστηκαν και λήφθηκαν υπόψη τα ακόλουθα δεδομένα και στοιχεία :

 Τα επαγγέλματα που περιλαμβάνονται σε παλαιότερους οδηγούς επαγγελμάτων στην Ελλάδα και στην Κύπρο, που όμως σήμερα δεν ανταποκρίνονται απόλυτα στη σύγχρονη δομή της αγοράς εργασίας.
 Οι διάφορες εκπαιδευτικές κατευθύνσεις όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, δημόσιας και ιδιωτικής. Για το σκοπό αυτό εξετάστηκαν διεξοδικά οι εκατοντάδες εκπαιδευτικές κατευθύνσεις, ΑΕΙ, ΤΕΙ, ΙΕΚ, σχολών μαθητείας και ταχύρυθμης εκπαίδευσης του ΟΑΕΔ, ΤΕΕ, ΤΕΛ, και άλλων δημόσιων και ιδιωτικών σχολών και ως έχει εργαστηρίων ελευθέρων σπουδών, από διάφορες πηγές και έντυπα και ειδικότερα του ΟΑΕΔ, του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, του Οργανισμού Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, του Υπουργείου Παιδείας, του Κέντρου Επαγγελματικού Προσανατολισμού, της Αρχής Ανθρώπινου Δυναμικού, του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Κύπρου, του πανεπιστημίου Κύπρου, Κολλεγίων, ιδιωτικών σχολών, κλπ.
 Τα επαγγέλματα όπως εμφανίζονται σε στατιστικά στοιχεία και εκδόσεις της ΕΣΥΕ, του ΟΑΕΔ, του Υπουργείου Εργασίας του Υπουργείου Οικονομικών και εκδόσεις διάφορων φορέω σε Κύπρο και Ελλάδα, όπως παρατίθενται ενδεικτικά στη βιβλιογραφία του παρόντος.
 Τα επαγγέλματα και οι υποκατηγορίες τους όπως αναφέρονται από διεθνείς φορείς και ειδικότερα από το Διεθνές Γραφείο Εργασίας, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τους επαγγελματικούς καταλόγους των αρμόδιων φορέων στις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Μεγάλη Βρετανία, κλπ.
 Την πρωτογενή έρευνα που γίνεται στα πλαίσια της παρούσας πολυετούς ερευνητικής εργασίας.

Ειδική έρευνα έγινε για την καταγραφή πολλών νέων επαγγελμάτων. Ορισμένα απ’ αυτά δεν έχουν ακόμη μορφοποιηθεί και το κυριότερο δεν έχουν κατοχυρωθεί ουσιαστικά στη γλώσσα της καθημερινότητας, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις, να εμφανίζονται με διαφορετικές ονομασίες, ή η επικρατούσα ονομασία τους να μην είναι δόκιμη. Για το σκοπό αυτό, καταβλήθηκε προσπάθεια από τον επικεφαλής της έρευνας, μετά από εκτεταμένες συζητήσεις με ειδικούς και διευθύνοντα στελέχη επιχειρήσεων, να αποδοθεί στα επαγγέλματα αυτά η δόκιμη, αποδεκτή και κατανοητή σημερινή ονομασία. Παράλληλα συνεκτιμήθηκε, όπου ήταν δυνατόν, και η αντίστοιχή διεθνής ονομασία, αν και σε αρκετές περιπτώσεις επαγγελμάτων δεν αποδίδονται σωστά με την ακριβή μετάφρασή τους. Οι ονομασίες που υιοθετήθηκαν στην παρούσα εργασία, δεν αποκλείουν φυσικά τη δυνατότητα να υιοθετηθούν και άλλες, ή ορισμένες απ’ αυτές να συγχωνευθούν μεταξύ τους. Σε πιο πρόσφατα στάδια της έρευνας, στα πλαίσια και της συνεργασίας μας με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, η ονοματολογία των επαγγελμάτων συνδυάστηκε με αντίστοιχες εκπαιδευτικές κατευθύνσεις, όπως αναλύεται και πιο κάτω.

Στα κλασικά επαγγέλματα όπως του γιατρού, του αρχιτέκτονα, του λογιστή, κλπ. προστέθηκαν αρκετά νέα, ιδιαίτερα σε σύγχρονους τομείς όπως της πληροφορικής, όπου αναφύονται πολλά καινούρια επαγγέλματα και κατηγορίες τους, ως συνέπεια των ραγδαίων μετεξελίξεων της τεχνολογίας και της αναδιαμόρφωσης των παραγωγικών σχέσεων. Ταυτόχρονα όμως, κρίθηκε σκόπιμο να υπάρχει αναφορά σε ορισμένα παραδοσιακά επαγγέλματα που ασκούνται ακόμη σήμερα με την παραδοσιακή τους ονομασία, συχνά υπό την ιδιότητα του ελεύθερου επαγγελματία, ή του καταστηματάρχη της γειτονιάς, όπως ο μπακάλης, ο φούρναρης, ο ανθοπώλης, ο κοσμηματοπώλης, κλπ. Επαγγέλματα του παρελθόντος που δεν ασκούνται πια, ή η παρουσία τους είναι ελάχιστη, δεν εμφανίζονται στους πίνακες.

Πολλά επαγγέλματα υποδιαιρούνται σε πολυάριθμες υποκατηγορίες με ειδική μισθολογική μεταχείριση από τις ισχύουσες συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Τα ζητήματα αυτά, αν και συναφή με τη μελέτη, απαιτούν άλλης μορφής πολύπλευρη ερευνητική εργασία και κυρίως εμπλοκή με τους αρμόδιους επαγγελματικούς και συνδικαλιστικούς φορείς, σε συνδυασμό με την αδιευκρίνιστη σχετική βούληση της Πολιτείας. Γι’ αυτό και δεν εξετάζονται εδώ αναλυτικά, τουλάχιστον.

Οι βαθμίδες εκπαίδευσης και εμπειρίας

Ένα σοβαρό πρόβλημα μεθοδολογίας που απασχολεί και διεθνώς τους ερευνητές είναι η ταξινόμηση και αντιστοίχηση των επαγγελμάτων ανάλογα με τις βαθμίδες εκπαίδευσης και εμπειρίας. Ύστερα από διεξοδική διερεύνηση του προβλήματος, καταλήξαμε στην πλέον πρόσφορη για τη διεθνή πραγματικότητα διασύνδεση των επαγγελμάτων σε δύο επίπεδα σπουδών : α) επαγγέλματα που κατά κανόνα συνδέονται με μεταλυκειακές σπουδές σε επίπεδο ΑΕΙ, ΤΕΙ, ΙΕΚ ή αντίστοιχων εκπαιδευτικών μονάδων και Β) σε επαγγέλματα που συνδέονται με επαγγελματική εκπαίδευση ή εργασιακή εμπειρία.

Ευνόητο είναι ότι μπορεί να υπάρξει εσωτερική μετακίνηση επαγγελμάτων στις βαθμίδες αυτές κατά περίπτωση. Για τις ανάγκες της παρούσας εργασίας, στα πλαίσια των ως άνω βαθμίδων εκπαίδευσης και εμπειρίας, υπήρξε μέριμνα για μερική διαφοροποίηση της ονοματολογίας των επαγγελμάτων, ώστε να υπάρχουν, όπως αναφέρθηκε και ποιο πάνω, οι βάσεις για μια μελλοντική πιστοποίηση των σχετικών προσόντων και κατοχύρωση των επαγγελματικών δικαιωμάτων.